ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਸਨਾਤਨ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਯਾ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਈ। ਉਹ ਸਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਸ ਪਿੱਪਲੀਕਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚਾਵਲ ਖਾਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਪੋਸ਼ਣ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਤਿਲੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰੜੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਣ ਜਾਂ ਸੋਜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੁਨਰਨਵਾ ਦੇ ਕਾਢੇ ਅਤੇ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਘਿਉ, ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪਿੱਪਲੀ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਗੁੜ ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ ਸਮਾਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਲਾਏ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਐਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀ ਗੈਸ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਰਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਥਿਆ ਦੀ ਚਟਣੀ, ਸਰੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਲੂਣ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਿਲਟੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁਹੀ ਅਤੇ ਗੰਡਿਰਿਕਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਕਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੰਢਾਂ ਜਾਂ ਗੰਢੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਸਤੀਕਰਨਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਚਟਣੀ, ਧਤੂਰਾ, ਐਰੰਡ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਵਰਸ਼ਾਭੂ, ਸ਼ਿਗਰੂ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਨਾਲ ਗਲ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲਗੰਡ (ਗੋਇਟਰ) ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਫਿਲੇਰੀਆ (ਹਾਥੀ ਪੈਰ) ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾਂਜਨ, ਸਿੰਧ ਲੂਣ ਅਤੇ ਹਿੰਗ ਨਾਲ ਫੋੜੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਖਦੀਰ, ਦਾਰੂ ਅਤੇ ਨਿਆਗ੍ਰੋਧ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਦ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਜ਼ਖਮ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਦਰਦ ਕਰੇ, ਤੁਰੰਤ ਧੋ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਵੈਦ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜ਼ਖਮ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਿਉ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਗਰਮ ਕਰਕੇ, ਮੁਲੇਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਪਤ, ਰਕਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਵਿਧੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ, ਐਰੰਡ ਅਤੇ ਦੁਬ ਘਾਹ ਦਾ ਕਾਢਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਹੀੰਗ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਲੂਣ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੌ, ਬੇਰੀ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਦੇ, ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੌ ਦੇ ਆਹਾਰ ਜਾਂ ਸਿੰਧ ਲੂਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਰੰਜਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦਾ ਰਸ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਗਲੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਤੇ ਸੋਜ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਦੁਬ ਘਾਹ ਜਾਂ ਕੰਪਿਲਕਾ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚਟਣੀ, ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਫਿਸਚੂਲਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤ्सा ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਸਚੂਲਾ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਜ਼ਖਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਗਲੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦੁਖਦਾਈ ਫਿਸਚੂਲਾ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਗੁੰਡੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਫਿਸਚੂਲਾ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਪੀਣ, ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਗੁੱਗਲੁ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾ ਦੀ ਸਮਾਨ ਮਾਤਰਾ, ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਗੰਢ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। ਉਪਦੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚੋਂ ਰਕਤ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਗੁਡੂਚੀ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ, ਗੁੱਗਲੁ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਉਪਦੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਿੰਬ, ਭੂਨਿੰਬ, ਕਰੰਜਾ, ਖਦੀਰ ਆਦਿ ਦੀ ਚਟਣੀ ਅਤੇ ਕਾਢਾ, ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ, ਉਪਦੰਸ਼ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹੱਡੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਮਲਹਮ ਲਗਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਚਣਾ, ਮਾਸ, ਘਿਉ, ਦੁੱਧ, ਯੂਸ਼ ਅਤੇ ਜੌ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਸਣ, ਸ਼ਹਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦੀ ਚਟਣੀ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਟੁੱਟੀਆਂ, ਹਿਲੀਆਂ ਜਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਜਲਦੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸ਼ਵਥ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਵਯੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਰਭੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪਕਾ ਕੇ, ਗੁੱਗਲੁ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਗਠੜੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵੰਤੀ, ਵਿਸਰਜਨ ਅਤੇ ਰਕਤ-ਮੋਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਚ, ਵਾਸਾ, ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬਾ, ਕਲਿਨੀ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਟਹਣੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਕਰਨਫਲ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਾਤ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਵਿਸਰਜਨ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ:ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇਲ ਕੋੜ੍ਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਕਤ ਮਲਹਮ ਸਾਰੇ ਕੋੜ੍ਹ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ, ਪੰਚਗੁੜ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੀ। ਕਰੰਜਾ ਅਤੇ ਇਡਗਜਾ ਦੀ ਚਟਣੀ, ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਰਵੀਰ ਨਾਲ ਮਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋੜ੍ਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਮਲਯਾ, ਰਾਸਨਾ, ਗੁਡੂਚੀ, ਇਡਗਜਾ, ਆਰਗਵਧਾ ਅਤੇ ਕਰੰਜਾ ਦੀ ਚਟਣੀ ਕੋੜ੍ਹ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮਨ:ਸ਼ਿਲਾ, ਵਿਡੰਗ, ਵਾਗਜੀ ਅਤੇ ਸਰੋਂ, ਕਰੰਜਾ ਅਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋੜ੍ਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਡੰਗ, ਇਡਵਚਾ, ਕੁਸ਼ਠ, ਨਿਸ਼ਾ, ਸਿੰਧੂਤਥ ਅਤੇ ਸਰੋਂ, ਖੱਟੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਚਟਣੀ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਰਿੰਗਵਰਮ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਪੁੰਨਾਟਾ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁਬੀਜ, ਧਾਤ੍ਰੀ, ਸਰਜਾ ਰਾਲ, ਸੁਨਹੀ ਅਤੇ ਸੌਵੀਰਾ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ, ਰਿੰਗਵਰਮ ਲਈ ਵਧੀਆ ਚੂਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਰਗਵਧਾ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਛਾਛ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ, ਰਿੰਗਵਰਮ, ਖੁਜਲੀ, ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਿਧਮਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮ ਵਾਗਜੀ ਪੀਣ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਆਹਾਰ, ਤੇਲ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸ਼ਹਦ, ਵਯੋਸ਼ਾ, ਭਲਾਤਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਆਹਾਰ ਤਾਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਇਚਛਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਡੰਗ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲੈਣ, ਕੋੜ੍ਹ, ਕੀੜੇ, ਮੂਤ੍ਰ ਰੋਗ, ਪੀੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਗੰਦਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਅਭਯਾਰਿਸ਼ਟ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਆਮਲਕ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।