ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਆਯੁਰਵੇਦ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਬੁਖਾਰ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਚਰਬੀ, ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਠੰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਪਾਣੀ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਿਕਣ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਹੈ। ਭੈਂਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਹੋਰ ਵੱਧ ਭਾਰੀ ਤੇ ਚਿਕਣ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਰਕਤਾਤਿਸਾਰ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਕਤ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਵਾਤ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਛਾਛ ਅਤੇ ਛਾਂਚ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਮੱਖਣ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਮੱਖਣ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਛਾਛ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਬਵਾਸੀਰ, ਅਨਿਮੀਆ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਿਉ ਤਾਕਤਵਰ, ਮਿਠਾ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ; ਗਾਂ ਦਾ ਘਿਉ ਮਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਘਿਉ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਘਿਉ ਮਿਰਗੀ, ਜ਼ਹਰ, ਪਾਗਲਪਨ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਕਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਘਿਉ ਵੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗੋਮੂਤਰ ਵਾਤ, ਕਫ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਤੇ ਜ਼ਹਰ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਅਨਿਮੀਆ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ, ਚਮੜੀ ਰੋਗ, ਬਵਾਸੀਰ, ਸੋਜ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤ-ਕਫ ਨਾਸ਼ਕ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਸੋਂ ਕ੍ਰਿਮੀ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆ ਨਾਸ਼ਕ, ਕਫ, ਚਰਬੀ, ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਲਸੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਪਿੱਤ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਕਫ, ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਵਾਲ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਕਨਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਦ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤਾ ਵਾਤਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੰਨੇ ਦੀ ਗੁੜੀ ਹਿੱਕ, ਦਮਾ, ਕ੍ਰਿਮੀ, ਉਲਟੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਤਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜ਼ਹਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਰਕਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਫ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਗੁੜ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਲੂਣ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ, ਚਿਕਣ, ਮਿਠੀ, ਰਕਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ। ਗੁੜ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਨਾਸ਼ਕ, ਸੁੱਕਾ, ਵਾਤ-ਸ਼ਾਂਤਕ, ਪਰ ਕਫ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਪਾਚਕ ਅਤੇ ਰਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਕਤ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਧਯਮ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਖੱਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦੀ, ਪਰ ਕਫ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ। ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਨਵਾਂ ਸਿਰਕਾ ਰਕਤ-ਪਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੁੰਨੇ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਮਾੜ ਪਾਚਕ, ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਾਚਕ ਹੈ। ਪਤਲੀ ਮਾੜ ਹਲਕੀ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਦੀ, ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ੈ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤਕਰਾ, ਅਨਾਰ, ਪੀਪਲ, ਗੁੜ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੀ ਪਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਪਤਲੀ ਮਾੜ ਖੰਘ, ਦਮਾ ਅਤੇ ਦਸਤ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਚੌਲ ਕਫ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ ਵਾਤ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ, ਛਾਣੇ ਅਤੇ ਚਿਕਣ ਚੌਲ, ਜਿਹੜੇ ਗਰਮ ਤੇ ਹਲਕੇ ਹੋਣ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਗੰਠਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪਰ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਰਮ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਲੀ ਦਾਲ ਹਲਕੀ ਹੈ। ਉਬਲੀਆਂ, ਦਬੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਚਿਕਣ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਆਮਲਾ ਦੀ ਦਾਲ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਵਧਾਉਂਦੀ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ। ਮੂਲੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਦਾਲ ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਸਾਹ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੌ, ਬੇਰੀ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੀ ਦਾਲ ਗਲੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਗ ਅਤੇ ਆਮਲਾ ਦੀ ਦਾਲ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਤੇ ਗੁੜ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਾਤ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਕਤਾਵਾ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਵਾਤਕ ਹਨ। ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ ਪਾਚਨ ਅੱਗ ਵਧਾਉਂਦੀ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਭੁੰਨੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀਆਂ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਮਾੜ ਪਾਚਕ ਹੈ। ਠੰਢੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਤਿਸ਼ਨ ਆਦਿ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਮੋਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਕੁੰਚਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜ਼ਹਰ ਰੰਗ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੱਖੀ ਗੰਧ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਰਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁੰਘਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਵੈਦ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਕੰਬਣਾ, ਜੰਭਾਈ ਆਦਿ ਜ਼ਹਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੁਖਾਰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਤਿਸ਼ਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੂਸਤਾ, ਪਰਪਟਕਾ, ਉਸ਼ੀਰਾ, ਚੰਦਨ, ਉਡੀਚ, ਨਾਗਰ ਨਾਲ ਉਬਲਿਆ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਪਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰ, ਦੇਵਦਾਰੂ, ਧਾਨਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਚਕ ਵਜੋਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਰਗਵਧ, ਅਭਯਾ, ਮੂਸਤਾ, ਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਿਕਾ ਦੀ ਕਢੀ ਹੋਈ ਕਸ਼ਾਯ ਬੁਖਾਰ, ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਮਧੂਕ, ਸਾਰਾ, ਸਿੰਧੂਤ, ਵਚ ਅਤੇ ਉਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾਸਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਕਟੁਕਾ ਅਤੇ ਆਰਗਵਧ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ ਅਤੇ ਖਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਔਸ਼ਧ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਮੂਸਤਾ, ਚੰਦਨ, ਉਸ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਧਾਨਿਆ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ, ਸ਼ੱਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਕਮਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਕੰਪ ਬੱਚੇ-ਰਹਿਤ ਤਪਸਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਲ-ਜਲ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁਸਰੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਡੂਚੀ, ਵਿਪਹਲਾ, ਵਾਸਕ, ਮ੍ਰਿਦਵੀਕਾ, ਬਲਾ ਦੀ ਕਢੀ ਹੋਈ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤ੍ਰੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਕਣਾ ਅਤੇ ਵਹਿਨੀ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਦਵਾਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਪਰਨੀ, ਬਲਾ, ਬਿਲਵ, ਨਾਗਰ, ਉਤਪਲ, ਧਾਨਿਆ, ਪਾਠਾ, ਇੰਦਰਯਵ, ਭੂਨਿੰਬ, ਮੂਸਤਾ ਅਤੇ ਪਰਪਟਕਾ ਦੀ ਮਹਾਔਸ਼ਧਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਸ਼ਾਯ ਭਾਰੀ ਦਸਤ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਗਰ, ਅਤਿਵਿਸ਼ਾ, ਮੂਸਤਾ, ਭੂਨਿੰਬ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਵਤਸਕਾ ਦੀ ਕਸ਼ਾਯ ਸਾਰੇ ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਸਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਯੁਰਵੇਦਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।