ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਖੁਰਾਕਾਂ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਸੂਰ ਮਿੱਠੀ, ਠੰਡੀ, ਬਾਂਧਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਗਕੀ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀਰਯ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਤਸੀ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿਧਾਰਥ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ (ਤਿਲ ਦਾ ਬੀਜ) ਨੂਣੀ, ਮਿੱਠੀ, ਚਿਕਣ, ਤਾਕਤਵਰ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਣਚਿਕਣ, ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਜ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚਿਤਰਕ, ਏਂਗੁਡੀ, ਨਾਲੀਕਾ, ਪਿੱਪਲੀ, ਮਧੁਸ਼ਿਗਰੁ, ਚਵਿਆ, ਚਰਣ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਮਰਦਕਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਲਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਹੇਠਾਂ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਏਰੰਡ, ਭਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਕਾਕਮਾਚੀ ਤਿੱਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਂਗੇਰੀ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੋਂ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਸਮਸੁੰਭ ਅਤੇ ਰਾਜਿਕਾ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਡੀਚ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖੀਰਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੈ। ਪਦਮਾ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਸਤੁਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਹੈ। ਤੰਡੁਕੀ, ਵਿਪਹਾਰਾ, ਪਾਲੰਕਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਹਿਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਦਯਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜੋ ਪਕਾ ਕੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਰਕੋਟਕ, ਵਾਰਤਾਕਾ, ਪਦੋਲ ਅਤੇ ਕਾਰਵੇਲਕਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੂਸਮਾਂਡਾ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਸਾਸ, ਖੰਘ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਰੋਗ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਿੰਗ ਤੇ ਆਲਾਬੁਨੀ ਪਿੱਤ ਨਾਸਕ ਹਨ ਪਰ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤਰਪੁਸ਼ ਤੇ ਉਰਵਾਰੁਕਾ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਮਲਾ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੰਬੀਰਾ ਵੀ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਾਡੀਮਾ ਵਾਤ ਨਾਸਕ ਤੇ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਾਗਰੰਗਾ ਫਲ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਮਾਤੁਲੁੰਗ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਫ਼ ਵਾਤ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਸ਼ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਚਿਕਣ, ਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਮਾਮਲਕਾ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ, ਮਿੱਠੀ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਤੇ ਖੱਟਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਹਰੀਤਕੀ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਗੁਣਵਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਤ੍ਰੰਸਨੀ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਕਸ਼ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਟਿੰਟੀਡੀ ਫਲ ਖੱਟਾ, ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰੇਚਕ ਹੈ। ਲਕੁਚਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਕੁਲ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਬੀਜਪੂਰਕਾ ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ, ਵਾਤ, ਕਫ਼, ਸਾਸ ਤੇ ਖੰਘ ਦੂਰ ਕਰਦਾ। ਕਪਿੱਠ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਨਾਸਕ, ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨਾਸਕ ਹੈ; ਕਚਾ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕਾ ਆਮ ਵਾਤ, ਮਾਸ, ਵੀਰਯ, ਰੰਗ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਮਬਾ ਵਾਤ, ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਬਾਂਧਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟਿੰਡੂਕਾ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਬਦਰਾ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਬਿਲਵ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਾਤਕ ਹੈ; ਪ੍ਰਿਆਲਾ ਵਾਤ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਦਨਾ ਫਲ, ਮੋਚਾ, ਪਨਸ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵੀਰਯ ਤੇ ਮਾਸ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਠੇ, ਚਿਕਣ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹਨ। ਅੰਗੂਰ, ਮਧੂਕ ਤੇ ਖਜੂਰ, ਕੇਸਰ, ਵਾਤ ਤੇ ਰਕਤ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੱਕੀ ਮਾਗਧੀ ਮਿੱਠੀ, ਉੱਤਮ, ਸਾਸ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਜਾ ਅਦਰਕ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗੁ ਪਚਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਤੇ ਕਫ਼ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁੱਕਾ ਅਦਰਕ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਪਿੱਪਲੀ ਵੀ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਤੇ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਿੰਗ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਵਾਇਨ, ਧਨੀਆ ਤੇ ਜੀਰਾ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਸੈਂਧਾ ਨੂਣ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਸੌਵਰਚਲ ਨਮਕ ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਗਰਮ ਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦੰਗ ਗਰਮ, ਦਰਦ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਵਾਤ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਰੋਮਕ ਨਮਕ ਵਾਤਕ, ਮਿੱਠਾ, ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਨਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ; ਜਉ ਦਾ ਕਸ਼ਾਰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਚਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਡਾ ਗਰਮ, ਉਤਸ਼ਾਹਕ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਹਲਕਾ, ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਤਕ, ਸੁਕਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਸ਼ਮੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਪਚਾਅ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਸੁਕਾ, ਕਫ਼ ਨਾਸਕ ਤੇ ਹਲਕਾ ਹੈ; ਕੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਿੱਤ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਿਨ ਚੰਨਣ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੇ ਰਾਤ ਚੰਦਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਬੁਖਾਰ, ਸਾਸ, ਚਰਬੀ, ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਬਲਿਆ ਪਾਣੀ ਠੰਡ ਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਚਿਕਣ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਰਸਾਇਣ ਹੈ; ਭੈਂਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਤੇ ਚਿਕਣ ਹੈ, ਪਰ ਪਚਾਅ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਖੂਨ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਖੰਘ, ਸਾਸ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣਦਾਇਕ ਤੇ ਖੂਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਵਾਤ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੱਠਾ ਤੇ ਛਾਛ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਜਾ ਮੱਖਣ ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗ, ਬਾਵਾਸੀਰ ਤੇ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਮੱਖਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਪਦਾਰਥ ਭਾਰੀ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਠਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗ, ਸੋਜ, ਬਾਵਾਸੀਰ, ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਦਸਤ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਿਉ ਤਾਕਤਵਰ, ਮਿੱਠਾ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦਾ ਘਿਉ ਮਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਘਿਉ ਮਿਰਗੀ, ਜ਼ਹਿਰ, ਪਾਗਲਪਨ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬੱਕਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਘਿਉ ਵੀ ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੋਜ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਬਾਵਾਸੀਰ, ਸੋਜ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿ ਸਕਣ।