ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਣ, ਮਾਣੋ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਣ ਇੰਨੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਜਪਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਪ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਵਾ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੱਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਭਵ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। "ਹੇ ਹਰੀ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਖਾਸਤਾਵਾਂ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ? ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ—ਹੇ ਹਰੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਸਕੇ।" ਫਿਰ, ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਰੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹਾਂ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਮੈਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਿਤਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਤਸ੍ਯ ਆਦਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹਾਂ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਨ ਵਾਲਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੋ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਧਿਆਨ, ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਵੀ ਆਪ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਰਮ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਵੈਸ਼੍ਣਵ ਮਾਰਗ ਹਾਂ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਮੈਂ ਸਯਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਰੁੜ ਪੰਛੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ, ਹੇ ਹਰੀ, ਸੰਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ-ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਿਯਤਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ।" ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਿਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇਗਾ। ਤੂੰ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਰੂਪ-ਕਥਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਗਰੁੜ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ।