ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਤਲਾ, ਸੁੱਕਾ, ਘੱਟ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਣਾ-ਡੁੱਲਣਾ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਵਾਤ (ਹਵਾ) ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਸਫੈਦ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਥਿਰ, ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ, ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਮਿੱਟੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਕਫ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਦੋਸ਼ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅੱਗ (ਜਠਰਾਗਨੀ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ—ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼, ਕਦੇ ਅਸਮਾਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਸੰਤੁਲਿਤ। ਇਹ ਅੱਗ ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਵਾਤ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਗ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਅਸਮਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਤ ਨੂੰ ਥੰਮਾਉ; ਜੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ; ਜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਫ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰ। ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਜੀਰਨ (ਅਪਚ) ਹੈ, ਜੋ ਜਠਰਾਗਨੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ ਭਾਰੀਪਨ, ਖਟਾਸ, ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜੀਰਨ ਤੋਂ ਹੈਜ਼ਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਆਦਿ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਮਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਚ, ਲੂਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖਟਾਸ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀਰਯ ਨਾਸ, ਚੱਕਰ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਆਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਤੇ ਵਾਤ ਨਾਸਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ, ਸਿਰ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਰੋਗ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੌਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੇਟ ਦਰਦ ਜਾਂ ਗੁੱਠਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਲਾਟੀ ਤੇ ਨਮਕੀਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰੀਪਨ, ਖਟਾਸ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਕਫ, ਪਿੱਤ ਜਾਂ ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਿੰਗ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਤੇ ਪੀਪਲ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਪੇਟ ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜੀਰਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਰਾਬ ਖੁਰਾਕ ਬਹੁਤ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁੰਮ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸ਼ਹਦ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੁੱਧ ਮੁਲੀ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਿਲਵ, ਸੋਣਾ, ਗੰਭਾਰੀ, ਪਾਟਲਾ ਤੇ ਗਣਿਕਾਰਿਕਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਕਫ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਪਰਣ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਨਪਰਣ, ਦੋ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਤੇ ਗੋਕਸ਼ੁਰ—ਇਹ ਪੰਜ ਛੋਟੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਤ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਸ਼ਮੂਲ ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਆਲਸ ਤੇ ਪਾਸੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ ਉਲਾਟੀ ਤੇ ਮਲਹਮ ਲਗਾ ਕੇ ਗੰਜਾਪਨ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾੜ੍ਹੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਬਰਾਬਰ, ਤੇ ਪੇਸਟ ਤੇਲ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਸਤਿ ਤੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ, ਮਲਿਸ਼ ਲਈ ਰੁੱਖੀ, ਨਾਸਾ ਰਾਹੀਂ ਨਰਮ, ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਟੇਖ, ਗੋਡਾ, ਮੱਥਾ, ਜਬੜਾ ਜਾਂ ਗਲ੍ਹ ਭੱਜ ਜਾਂ ਟਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ। ਜੇ ਖੱਬਾ ਅੱਖ ਡੁੱਬੀ ਹੋਵੇ, ਜੀਭ ਕਾਲੀ, ਨੱਕ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ, ਹੋਠ ਕਾਲੇ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਣ, ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਹਿਤ ਤੇ ਅਹਿਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਤੇ ਅਨੁਪਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸੇ। ਲਾਲ ਚੌਲ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦੇ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦੇ। ਮਹਾਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਕਲਮਾ ਚੌਲ ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਠੰਡੇ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹਨ; ਚਿੱਟਾ ਸਸ਼ਟਿਕਾ ਚੌਲ ਵੀ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਸੁੱਕਾ, ਰੁੱਖਾ, ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਿਆਂਗੂ, ਨਿਵਾਰ ਤੇ ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਜੌਂ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਵਰਤਣ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਤਵਰ, ਠੰਡਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਗੇਹੂੰ ਵਾਤ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਮੁੰਗ ਕਸੇਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਹਲਕਾ, ਤੇ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਮਾਸ਼ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਪਿੱਤ-ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਮਾ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਲਥ ਦਮਾ, ਹਿੱਕ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ, ਕਫ, ਗੁੱਠਲੀਆਂ ਤੇ ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਕੁਸ਼ਠਕਾ ਠੰਢਾ, ਬਾਂਧੂ ਤੇ ਰਕਤਪਿਤ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਪਾਗਲਪਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਣ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਤੇ ਵੀਰਜ, ਰਕਤ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸੂਰ ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਬਾਂਧੂ ਤੇ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਕਲਾਇਆ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਂਕੀ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵੀਰਜ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤਸੀ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਧਾਰਥ ਕਫ-ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ ਨਮਕੀਨ, ਮਿੱਠਾ, ਚਿਕਣ, ਤਾਕਤਵਰ, ਗਰਮ ਤੇ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨਾਜ ਜੋ ਰੁੱਖੇ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਤਾਕਤ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚਿਤਰਕ, ਏਂਗੁਡੀ, ਨਾਲੀਕਾ, ਪੀਪਲ, ਮਧੁਸ਼ਿਗਰੂ, ਚਵਿਆ, ਚਰਣਾ, ਨਿਰਗੁੰਡੀ, ਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਕਾਸਮਰਦਕਾ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਿਲਵ ਤੇ ਹੋਰ ਫਲ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਕੀੜੇ ਨਾਸਕ, ਹਲਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਵੱਧ ਬਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਤ-ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਭ ਰੋਗ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਰੰਡ, ਮੱਕੋ ਤੇ ਕਾਕਮਾਚੀ ਕੜਵੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਚਾਂਗੇਰੀ ਕਫ-ਵਾਤ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਰਾਈ ਸਭ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਸਮਸੁੰਭ ਤੇ ਰਾਜਿਕਾ ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਡੀਚ ਕਫ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੀਰਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੈ। ਕਮਲ ਪੱਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਵਾਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਸਤੁਕਾ ਲੂਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉਤੇਜਕ ਹੈ। ਟੰਡੁਕੀ, ਵਿੱਪਹਰਾ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਕਾ ਕੇ ਇਹ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਦਿਆ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੇ ਗਲਾ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਈਏ; ਕਾਰਕੋਟਕ, ਵਾਰਤਾਕਾ, ਪਦੋਲ ਤੇ ਕਾਰਵੈਲਕਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਰੋਗਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਲੰਮੀ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਸਕੇ।