ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਫ਼ رانਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਸਿਨ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ران ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਗ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਖ਼ਤੀ, ਅਲਸੀਪਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਨੂੰ "ਰਾਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ "ਬਾਹਰੀ ਵਾਤ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਾਤ ਅਤੇ ਰਕਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੋਡੇ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ "ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁਕਸ਼ੀਰਸ਼" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਡਾ ਜੈਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਭੜ-ਘੁਭੜ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵਾਤ ਟਖਣੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਇਹ "ਵਾਤਕੰਟਕ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਾਤ ਐੜੀ, ਉਂਗਲੀਆਂ, ਨਾਭੀ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਿਲਣ-ਚਲਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ "ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਬਣ ਜਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਅਹਿਸਾਸੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ "ਪਾਦਹਰਸ਼" ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਫ਼ ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਰਕਤ ਮਿਲ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਤਰਕਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।" ਇਹ ਰੋਗ ਉਲਟ-ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਖੁਰਾਕ, ਗੁੱਸੇ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੌਣ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾਜੁਕ ਹਨ, ਗਲਤ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮੋਟੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਕਤ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਵਾਤ ਜਾਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਕਤ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਵਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਰਕਤ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਲਦਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਵਾਤਰਕਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਖ਼ਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਰੀਪਣ, ਉਲਟੀ ਆਦਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਆਖਿਰਕਾਰ, ਇਹ ਕੋੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਸਾਂਬੁਦਾ" ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੋਡਿਆਂ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ, ਰਾਂਹਾਂ, ਕਮਰ, ਮੋਢਿਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਖੁਜਲੀ, ਫੜਕਣਾ, ਚੁਭਣ, ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦ, ਭਾਰੀਪਣ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਰ, ਉੱਤੇ ਚਮੜੀ ਤਾਮਬੀ, ਕਾਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੋਜ, ਸਖ਼ਤ ਗੰਢ, ਪੱਕ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਾਤ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਝ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ, ਇਹ ਵਾਤ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਟਦੀ ਹੋਵੇ, ਚਰਚਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਲੰਗੜਾਪਣ ਜਾਂ ਅਪਾਹਜਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਫੜਕਣਾ, ਟੁੱਟਣ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਸੋਜ ਦੀ ਸੁੱਕਣ, ਕਾਲਾਪਣ, ਅਤੇ ਰੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਘਟਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਕਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੋਜ, ਚਟਕਦਾਰ ਲਾਲੀ, ਚੁਭਣ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਥੈਰਪੀ ਨਾਲ ਅਰਾਮ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਵਧੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੜਨ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਕੌੜਾ ਸੁਆਦ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਨਸ਼ਾ, ਪਿਆਸ, ਛੂਹਣ ਨਾ ਸਹਾਰਨਾ, ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸੁੱਕਣ, ਪੱਕ ਜਾਣ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਫ਼ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਸਖ਼ਤੀ, ਭਾਰੀਪਣ, ਨੀਂਦ, ਤੇਲਾਪਣ, ਠੰਢ, ਹੌਲੀ ਖੁਜਲੀ, ਮੰਦ ਦਰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਇਕੱਠੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਰਕਤਪਿੱਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਇਉ ਸੁੱਕਣ, ਚੰਚਲਤਾ, ਵਧੇਰੇ ਉਛਲਣ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ, ਜਾਂ ਚੋਟ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਤਸ਼ੇਪਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਸੜਨ, ਪਿਆਸ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਲੇ ਦੀ ਰੋਕ, ਰਸ ਦਾ ਘਟ ਜਾਣਾ, ਉਲਟੀ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟਾਅ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਲੇ, ਜਬੜੇ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਨ ਵਾਇਉ ਵਧੇਰੇ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਖੇਡਣ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ, ਅਤੇ ਉਲਟ-ਸਿੱਧੀਆਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਪੁੰਸਕਤਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਟਾਅ, ਤਾਕਤ ਦੀ ਕਮੀ, ਦੁੱਖ, ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਦ, ਰੋਮਾਂ-ਚੰਬਣ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਫੈਲਦੀਆਂ ਫੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨ ਵਾਇਉ ਗਲਤ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਠੰਢੀਆਂ, ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਲਤ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਜਾਗਣ ਨਾਲ, ਕੋਲਿਕ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ, ਦੌਰੇ, ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਪਾਨ ਵਾਇਉ ਸੁੱਕੀਆਂ, ਭਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਵਧੇਰੇ ਸਵਾਰੀ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਤਸ਼ੇਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਵੀਰਜ, ਬਾਵਾਸੀਰ, ਮਲਦਵਾਰ ਦੀ ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਲਸ, ਭਾਰੀਪਣ ਅਤੇ ਸੁਸਤਾਹਟ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਲਾਪਣ ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਜਾਗਣ ਕਰਕੇ ਠੰਢ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਹਜ਼ਮ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਘਟਾਅ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖੁਜਲੀ, ਸੁੱਕਣ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਲਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਤ ਦੀ ਰੋਕ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਿੱਤ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੜਨ, ਪਿਆਸ, ਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੀਆਂ, ਗਰਮ, ਖੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੜਨ, ਠੰਢ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਠੰਢ, ਭਾਰੀਪਣ, ਦਰਦ, ਹਜ਼ਮ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਘਟਾਅ, ਕੌੜਾਪਣ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ, ਮਿਹਨਤ, ਸੁੱਕਣ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਫ਼ ਦੇ ਢੱਕਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਫ਼ ਢੱਕ ਲਏ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਰਦ, ਦਿਲ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਭਾਰੀਪਣ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟਾਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਵਾਤਰਕਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ।