ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵਾਤ (ਹਵਾ) ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਾਰ ਨਲੀਆਂ (ਚੈਨਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾ ਚੁੱਕੀ। ਇਹ ਨਲੀਆਂ ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵਾਤ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਲੀਆਂ ਦੇ ਮੂਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ, ਰੋਕ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੂੰਜ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਵਾਜ਼ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੇਟ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਲਟੀ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਖੰਘ, ਕਾਲਰਾ, ਰੋਕ, ਖੁਜਲੀ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋਰ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੰਨ, ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ eruption, ਰੁਖਾਪਣ, ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਬੁਖਾਰ, ਅਤੇ ਰੰਗ-ਭੇਦ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੋਕ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘੱਟੀ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਗਠ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਅਕੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਅਤ, ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਮਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਤ (marrow) ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ, ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨਯ ਸ੍ਰਾਵ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਤ ਜਦੋਂ ਭ੍ਰੂਣ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਤੇ ਖਾਲੀਅਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਵਾਤ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਪੂਰਨਤਾ, ਸੁੱਕਾਪਣ, ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਛੂਹ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਦ, ਫਟਣ, ਫੜਕਣ, ਅਤੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤ ਅਕੜ, ਫੜਕ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਗੱਠਾਂ ਦੀ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਕੰਬਣ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਤ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਕਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਫੜਕਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ (convulsive disorder) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਤ ਹੇਠਾਂ ਰੁਕ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਬੜਾ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਅੰਗ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਵਾਤ ਨੱਕ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹਾਲਤ, ਜਖਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਕੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਵਾਤ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਖੋ ਕੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਘਟਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਤ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੜ, ਉਂਘ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਢੀਲ, ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਘੱਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਜਬੜੇ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਅਕੜ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚ, ਪਿੱਠ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। chest ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮੋਢਾ ਮੋੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੰਦ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚ, ਜਬੜੇ ਦੀ ਅਕੜ, ਇਹ ਵਾਤ ਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ; ਜਦ ਵਾਤ ਮਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪੀਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਖਮਾਂ ਦੀ ਸੋਜ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਚੱਟਣਾ, ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਤਾ (excessive pride)। ਜਦ ਵਾਤ ਜਬੜੇ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਅਕੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਬੜੇ ਦੀ ਅਕੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਬਾਉਣਾ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਵਾਤ ਬੋਲ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਭ ਮਾੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੀਭ ਦੀ ਅਕੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਣਾ, ਪੀਣਾ, ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਕਣ, ਬਹੁਤ ਹੱਸਣ ਜਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲ। ਅਣਸੁਤਰੀ ਤਕੀਆ ਵਰਤਣ, ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਚੀਜ਼ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ, ਵਾਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਹਰਾ ਟੇਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ, ਤੱਕਣਾ; ਫਿਰ ਬੋਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅਕੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਠਠ, ਆਵਾਜ਼ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਘੱਟੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ, ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਯਾਦ ਦਿਲੀ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ, ਡਰ, ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥੂਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਪੈਰਲਾਈਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ hemiplegia, ਹੋਰ monoplegia ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਵੀ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਰੁਖਾ, ਦਰਦਨਾਕ, ਤੇ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸੁਧਾਰ (incurable) ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰ, ਵਾਤ, ਨਸਾਂ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇੱਕ ਪੱਖੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ wing paralysis ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਤੇ ਅਸਮਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੇ ਰੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਬਾਂਹ ਦੀਆਂ ਪਾਸਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ; ਪੂਰੀ ਅਕੜ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਵਾਤ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪੈਰਲਾਈਜ਼ੀਸ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਘੱਟੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਨਲੀਆਂ ਅਜੀਰਣ ਤੇ ਕਫ਼ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਗ ਅਕੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ daṇḍāpatānaka ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੁਧਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਤ ਮੋਢੇ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਸ੍ਰਾਵ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦੇ tendon ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ vipūcī ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਤ ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਪੱਟਿਆਂ ਦੇ tendon ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਗੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਟੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਪੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਉਹ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਲੰਗੜਾ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਹ kalāyakhañja ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ligament ਦੀ ਢੀਲ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ, ਠੰਡੀ, ਗਰਮ, ਤਰਲ, ਸੁੱਕੀ, ਭਾਰੀ, ਤੇ ਤੇਲੀਆ ਖੁਰਾਕਾਂ, ਚਾਹੇ ਪਚੀਆਂ ਜਾਂ ਅਣਪਚੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ, ਉਤਸਾਹ, ਤੇਲੀਆ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘੱਟੀ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।