ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੁਨੀ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਛੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲੇਸ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਭ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਪਖੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ੁਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਜੀਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ੁਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਤੱਕ ਨੂੰ ਭੀ ਉਤਸ਼ੁਕ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੱਕ ਨਾ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਜੀਭ ਰਾਹੀਂ ਪਕੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੋਆਲ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਪਿੰਦਰ, ਨਰਸਿੰਘ, ਸ਼ੌਰੀ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਮੋਦਰ ਹੈ, ਤਿੰਨੋਂ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਦੰਡ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੰਡ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਅਥਰਵ ਵੇਦ, ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਗਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪੈਰ ਹਨ, ਸੋਹਣੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ, ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਗਤ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਵਿਆਕਰਨ ਹੈ, ਵਾਕ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਕ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰ, ਸਾਂਖਿਆ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਿਰੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਓਮ ਅੱਖਰ ਤੇ ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਦਾਧਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ, ਯੋਗ ਉੱਤੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਤ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਰਾਟ ਹੈ। ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧੰਨ ਹੈ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਹੈ, ਅਜੇਤ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਮুদ্রਾ ਹੈ, ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਰਦਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਨ ਹੈ, ਕੰਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ, ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਖ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਸੁਗੰਧ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ, ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਘ੍ਰਾਣ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਹُنਰਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸਰਜਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਨੰਦਤਾ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਲਾਰਕ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਣਗਿਣਤ ਹੈ।