ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਸ਼ੋਸ਼ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾਭੀ, ਪੈਰ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਪਖਾਨਾ ਕਿਰਮੀਆਂ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟਿਆ-ਫੁੱਟਿਆ, ਰੇਸ਼ਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿੱਤ ਵਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪਿੱਤ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੀਲੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੱਤ ਅੰਦਰ ਆੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਤੇ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਪਖਾਨਾ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਾੜ, ਅਜੀਬ ਹਜ਼ਮ, ਤਿੱਖੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੰਡਕ ਵਾਂਗ ਸੁਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਪਿੱਤ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਜਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰੋਗੀ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਜਣ ਵਧ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਲੋਦਰ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਪੀਲੀਆ। ਜਦ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਪਿੱਤ ਜਾਂ ਵਾਤ ਪਿੱਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੱਕਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਉਤਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਨੀਂਦ ਵਧ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਮ ਦੀ ਅੱਗ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਲੀਮਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਲਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਜਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ, ਖੂਨ, ਕਫ ਅਤੇ ਵਾਤ ਬਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਗੜੇ ਹੋਏ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਜਣ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਜਣ ਗੁੱਝੀ ਹੋਈ, ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ "ਅਕਠ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਜਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਸਵਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਜਖਮ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਮਜ ਪੀਲੀਆ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਉਭਰੇ ਅਤੇ ਗੰਢ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਜਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਾਂ ਨਮਕੀਨ, ਖਾਰਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਧ ਕਰ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਨੀਂਦ-ਜਾਗ ਵਿੱਚ ਅਣਿਯਮਤਤਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਰੋਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਤੇਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਸਖ਼ਤ ਮਾਸ ਖਾਣਾ, ਅਜੀਰਨ, ਥਕਾਵਟ, ਭੋਗ, ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਖੰਘ, ਦਸਤ, ਬਵਾਸੀਰ, ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗ, ਬੁਖਾਰ, ਫੁੱਲਣਾ, ਆਲਸ, ਉਲਟੀ, ਹਿਚਕ, ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਫੈਲਦੇ ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸੁਜਣ ਮੂਤਰਾਸ਼ੇ ਦੇ ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਮੂਤਰਾਸ਼ੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ "ਸਰਵਾਂਗਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ "ਸਰਵਗਤ", ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ "ਪ੍ਰਤਿਆਪ੍ਰਤਿਆਗ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਜਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਛੀਕਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ, ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਸੁਜਣ ਜੋ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ, ਸੁੱਕੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਮੂਤਰਾਸ਼ੇ, ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਸੁਜਣ, ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਵਾਤ ਦਾ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸੁਜਣ ਤੇਲੀਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਚਮੜੀ ਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੁਭਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਤ ਕਾਰਨ ਆਈ ਸੁਜਣ ਪੀਲ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਸੁੱਕੀ, ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾੜ, ਬੁਖਾਰ, ਪਸੀਨਾ, ਚੱਕਰ, ਨਮੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ, ਦਸਤ, ਵਾਸ਼, ਛੂਹਣ ਤੇ ਨਰਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਫ ਵਾਲੀ ਸੁਜਣ ਨਾਲ ਖੁਜਲੀ, ਫਿੱਕੇ ਵਾਲ, ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਠੰਢੀ ਚਮੜੀ, ਭਾਰ, ਤੇਲਿਆਪਨ, ਚਿੱਟਾ, ਦਰਦ, ਨੀਂਦ, ਉਲਟੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਜ਼ਮ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਜਣ ਜਖਮ, ਚੀਰਾ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ, ਖੱਟੀ ਹਵਾ ਜਾਂ ਭੱਲਾਤਕ ਅਤੇ ਕਪੀਕਚੂ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਿੱਖੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਜਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਲਾਲ, ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ, ਤੇਜ਼ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਟ, ਖੁਰਚ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਜਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੰਦਗੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਵੀਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਜਾਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਚੂਰਨ ਦੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਜਣ ਨਰਮ, ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ, ਢਿਲੀ, ਜਲਦੀ ਸਾੜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਨਵੀਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਕ ਜਾਂ ਅਲਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਰਪ ਵਰਗੇ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਵਿਸਰਪ ਜਖਮ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਿਗਾੜ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਜਣ ਵਾਂਗ।" ਇਹ ਰੋਗ ਬਾਹਰਲੀ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਡਰ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਖਾਸ ਉਤਤੇਜਕ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਜਲਦੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਤੇਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਕ, ਅਤੇ ਅਣਿਯਮਤਤਾ, ਜਾਂ ਪਚਨ ਅੱਗ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਮਰ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਰੋਗ ਬਾਹਰਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਤ ਕਾਰਨ ਵਿਸਰਪ ਵਿੱਚ ਵਾਤ-ਜਨਿਤ ਬੁਖਾਰ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਸੁਜਣ, ਧੜਕ, ਤੀਖਾ ਦਰਦ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਉਤਸਾਹ। ਪਿੱਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ, ਪਿੱਤ-ਜਨਿਤ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੁਜਲੀ, ਤੇਲਿਆਪਨ ਅਤੇ ਕਫ-ਜਨਿਤ ਬੁਖਾਰ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਸੀਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਹੋਣ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਦਸਤ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਚੱਕਰ, ਸੁਜਣ ਦਾ ਫਟਣਾ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ, ਹਨੇਰਾ, ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਅੰਗਾਰੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਕਾਲੀ, ਨੀਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਢ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਛਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਵਿਸਰਪ ਜੀਵਨ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ, ਤੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਚਕੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਰੋਗੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੀਵਨ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ, ਖੱਟ ਜਾਂ ਬਿਛੋਨੇ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੜਫਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਉੱਠਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸਰਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਤ ਕਫ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਫ ਜਾਂ ਖੂਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਖੂਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਮੜੀ, ਨਸਾਂ, ਰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਸਕੇ।