ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰੋਣਾ-ਪੀਟਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਪੇਟ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਬਣਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਲੀ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ, ਨਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਬਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਲ, ਕਮਰ, ਨਾਭੀ, ਗੁਦਾ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਸੁਆਦਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਪੇਟ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਡਿਆਂ, ਪਾਸਲੀਆਂ, ਪੇਟ, ਕਮਰ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਕ ਖੰਘ, ਸਰੀਰ ਦਰਦ, ਹੇਠਾਂ ਭਾਰੀਪਣ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਕਾਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੇਟ ਦਰਦ ਨਾਲ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਸਾਂ ਨੀਲੀ-ਕਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਪੇਟ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜੀਬ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬਾਇਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਸੜਨ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੜਵਾਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ, ਦਸਤ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਸਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਮਬੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੜਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀ ਛਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮ, ਤੇ ਝਟਪਟ ਖ਼ਰਾਬੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰੀਪਣ, ਪਸੀਨਾ, ਅਤੇ ਸੁਜਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰਾਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਖੰਘ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਮੜੀ ਪੀਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੇਟ ਮਲਮਲ, ਚਿਕਣ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ-ਚਿੱਟੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਸਖ਼ਤ, ਠੰਢਾ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਕੱਸਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੰਦਗੀ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਠੰਢ ਜਾਂ ਹਵਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਧ ਖਾਣ, ਉਤਾਵਲੇਪਣ, ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਣਉਚਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਲੀਆਂ ਪਾਸੇ ਵਾਪਰਦੀ ਤਿਲੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਖੂਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦ੍ਰਵ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਲੀ ਦਰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ, ਬਹੁਤ ਕੱਸਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੱਛੂਏ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਖੰਘ, ਪਿਆਸ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਸੁਆਦ, ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ, ਬੁਖਾਰ, ਪੀਲਾਪਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਉਲਟੀ, ਸੜਨ ਅਤੇ ਭੁਲਾਵਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਟ ਲਾਲ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਬਰੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਮਤਲੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੇਜ਼ ਪਿਆਸ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰੀਪਣ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋਣਾ, ਸਖ਼ਤੀ, ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਿਲੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਜਿਗਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਲੱਛਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਵਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਭੜਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਲ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣਾ, ਛਾਤੀ ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਪਾਸਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਕਬਜ਼, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ, ਉਲਟੀ—ਇਹ ਸਭ ਪੇਟ ਦੀ ਹਵਾ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਨੀਲੀਆਂ, ਕੱਸੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲੀਆਂ ਨਸਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਭੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਵਰਗਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪੇਟ ਹੱਡੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਗਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਰਸ ਵਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾਪਣ ਜਾਂ ਸੜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਲ ਘੱਟ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਚਿਕਣ, ਪੀਲਾ ਤੇ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਮਲ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਭੀ ਹੇਠਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਲਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦੋਸ਼ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣਾ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣ, ਇਸ ਨੂੰ 'ਛਿੱਦਰਿਆ ਪੇਟ' ਜਾਂ 'ਲੀਕ ਹੋਇਆ ਪੇਟ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਲੀਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਮਾੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਠਰਾਗਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਕਾਰਾ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਬਣ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਟ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਸ, ਰਸ ਵਗਦਾ, ਦਰਦ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਪੇਟ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮ, ਕੰਬਦਾ ਤੇ ਕੰਬਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 'ਬਕੋਦਰਾ' ਨਾਮਕ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਸਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਤੱਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਣਹਜ਼ਮ ਪਦਾਰਥ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪਸੀਨਾ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਸ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਸ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਟ ਭਾਰੀ, ਗੋਲ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਨਲੀ ਛੂਹਣ ਤੇ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼, ਤਿਲੀ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਸੁਜਣ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਭੜਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਤਗੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਮੜੀ, ਖੂਨ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਹਲਦੀ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੀਲਾਪਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਪਣ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।