ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾਭੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਬਿਨਾ ਦਰਦ ਦੇ, ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਧਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰਲੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਿਆਸ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਧਾਰ ਹੌਲੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਗੰਠ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਤ (ਹਵਾ) ਵਸੀ ਵਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਸੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਆਈ ਵਸੀ ਸੁਆਹ-ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਰੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਲ ਦਾ ਰੁਖ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਧਾਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਲ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਗੰਧ, ਪੀਤ, ਮਿਹਨਤ, ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਖੱਟੀ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਫੁਲਾਵ, ਆਦਿ ਕਾਰਣ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੂਤ੍ਰਾਸਯ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਗਰਮ ਹਵਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੀਤ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਥੱਕੇ ਤੇ ਰੁਖੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਜਲਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਪੀਤ ਹੋਵੇ, ਕਫ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ, ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੀਲ੍ਹੀ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ ਜਾਂ ਗਾੜ੍ਹੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਣ ਨਾਲ—ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਰੋਚਨਾ, ਸੰਖ ਜਾਂ ਪਾਊਡਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਸੁੱਕੀ ਜਾਂ ਹਰ ਰੰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਤ੍ਰ-ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੀਆਂ ਵੀਸ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਦੱਸ ਕਫ ਤੋਂ, ਚਾਰ ਪੀਤ ਤੋਂ, ਤੇ ਛੇ ਵਾਤ ਤੋਂ। ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ ਤੇ ਕਫ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰਿਦ੍ਰਮੇਹੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਹਲਦੀ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਵਿਸਤ੍ਰਮ ਮੰਜਿਸ਼ਠਮੇਹੀ: ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ, ਵਿਸਤ੍ਰਾ ਗਰਮ, ਖਾਰੀ ਤੇ ਲਾਲੀ ਵਾਲੀ, ਰਕਤਮੇਹੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਖੂਨ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਸਾਮੇਹੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਚਰਬੀ ਵਰਗੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਜਾਮੇਹੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਮੱਜਾ ਵਰਗੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਹਸਤੀ ਮੱਤਾ ਅਜਸ੍ਤ੍ਰਮ: ਪੇਸ਼ਾਬ ਬਿਨਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇ, ਗਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਮੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਮੇਹੀ: ਪੇਸ਼ਾਬ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ, ਧਾਤੂ ਦੀ ਘਟਾਓ, ਜਾਂ ਵਾਤ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਿਨਾ ਕਾਰਣ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ ਘਟ ਜਾਂਦੇ, ਕਦੇ ਵਧ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਇਲਾਜ ਢੀਲਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਮਧੁਮੇਹ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਮੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਠੀ, ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਧੁਮੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਅਜੀर्ण, ਰੁਚੀ ਦੀ ਘਟਾਓ, ਉਲਟੀ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਖਾਂਸੀ, ਤੇ ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਫ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਫੂਲਣਾ, ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ, ਪਿਆਸ, ਖੱਟਾਪਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੇ ਦਸਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ, ਕੰਪ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਸ਼ੂਲ (ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾਪਣ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਤੇ ਖਾਂਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ, ਕਚਪਿਕਾ, ਜਵਾਲਿਨੀ, ਤੇ ਵਿਨਤਾਲਜੀ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸੂਰੀਕਾ, ਸਰਸਪਿਕਾ, ਪੁਤ੍ਰਿਨੀ, ਸਵਿਦਾਰਿਕਾ, ਤੇ ਵਿਦਰਧੀ—ਇਹ ਦਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪਿੜਕੀਆਂ (ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ eruptions) ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਕਫ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿੱਠੀ, ਖੱਟੀ, ਖਾਰੀ, ਚਿਕਣੀ, ਭਾਰੀ, ਚਿਪਚਿਪੀ ਤੇ ਠੰਡੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ, ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁਪ, ਮਾਸ, ਗੰਨੇ, ਗੁੜ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਲੇਟੇ ਰਹਿਣਾ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਕਫ, ਪ੍ਰਮੇਹ ਨਾਲ ਬਿਗੜ ਕੇ ਮੂਤ੍ਰਾਸਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਗਾੜ ਕੇ, ਨਮੀ, ਪਸੀਨਾ, ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ, ਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੀਤ ਤੇ ਰਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਫ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮੂਤ੍ਰਾਸਯ ਦੀ ਧਾਤੂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਓਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਦੋਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਰਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮ ਲੱਛਣ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤੇ ਗੰਧੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੈ; ਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਾਤੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਪੇਸ਼ਾਬ ਸਾਫ, ਬਹੁਤ ਚਿੱਟੀ, ਠੰਡੀ, ਬਿਨਾ ਗੰਧ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ। ਉਦਕਮੇਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੰਧੀ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ। ਇਕਸ਼ੁਮੇਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੀ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਵਰਗੀ। ਸਾਂਦ੍ਰਮੇਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਗਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ। ਸੁਰਾਮੇਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਸ਼ਰਾਬ ਵਰਗੀ—ਉਪਰ ਸਾਫ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਗਾੜ੍ਹੀ।" "ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੇਸ਼ਾਬ ਗਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਚਿੱਟੀ—ਆਟੇ ਜਾਂ ਵਸੀ ਵਰਗੀ, ਜਾਂ ਵਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ। ਸਿਕਤਾਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੀਤਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਾਧੂ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਡੀ।" "ਸ਼ਨੈਰਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲਾਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਚਿਪਚਿਪੀ ਤੇ ਲਾਲਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ। ਖਾਰਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਖਾਰ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ—ਗੰਧ, ਰੰਗ, ਸੁਆਦ ਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ। ਨੀਲਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਨੀਲ ਰੰਗੀ; ਕਾਲਮੇਹ ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਾਲੀ—ਸਿਆਹੀ ਵਰਗੀ।" "ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜੋੜਾਂ, ਜਿੰਦ-ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ 'ਤੇ eruptions ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ, ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗੇ, ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਦਰਦ ਦੇ।" "ਸ਼ਰਾਵਿਕਾ eruption ਪਤਲੇ ਪਿਆਲੇ ਵਰਗੀ; ਕਚਪਿਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਣ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਛੂਆ ਵਰਗੀ। ਵਿਨਤਾ eruption ਵੱਡੀ ਤੇ ਨੀਲ ਰੰਗੀ; ਜਵਾਲਿਨੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ, ਜਲਣ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਲੱਛਣ, ਤੇ ਉਪਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈਆਂ।