ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਗੰਦੀ ਅਤੇ ਬਦਬੂਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਘਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ ਸੁਆਦਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੇੜਾ ਗਾੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਖਾਣੀ ਚਿਪਚਿਪੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਵਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਲ ਝੜਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੂਤਰ, ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕ੍ਰਿਆ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲੈਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਖਾਣੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਾਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਗਰਮ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਪਦਾਰਥ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਕੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਦਸਤ (ਡਾਈਰੀਆ) ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੀ। ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਸਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਖਾਣੀ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ, ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਡੁੱਬਦੀ ਨਹੀਂ। ਦਸਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਪਚਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਖਾਣੀ ਚਾਹੇ ਗੰਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਫ਼, ਪਚਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਤ ਵਜੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਪਖਾਣੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਗੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਖਾਣੀ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਚੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗ੍ਰਹਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪਖਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਚਾਨਕ ਕੰਬਣਾ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨਾਂ (ਦੋਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਤ, ਹਲਕੀ ਲਾਰ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਸੁਆਦ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟ, ਪਿਆਸ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੇਟ ਫੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਘਰਾਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਮਤਲੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਰਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ, ਹੱਥ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਜਣ, ਵਾਤ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁੱਕਣ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ, ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਘਰਾਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਸਿਆਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਤੇਜ਼ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਕੜੀਆਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਪਚੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੈਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵਾਤ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੰਢ, ਬਾਅਸ, ਤਿਲੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੀਮੀਆ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਖਾਣੀ ਪਤਲੀ, ਤਰਲ, ਸੁੱਕੀ, ਕਠੋਰ, ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਝੱਗਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਖਾਣੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਤੇ ਖੰਘ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਪੀਲੀ ਜਾਂ ਪੀਲੀ-ਨੀਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਰਲ ਪਖਾਣੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਬਦਬੂਦਾਰ ਤੇ ਖੱਟ ਡਕਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਲ ਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜਲਣ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਪਚਨ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਮਤਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਿਪਚਿਪੀ ਲਾਰ, ਥੂਕਣ, ਖੰਘ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਕਠੋਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਸੁੰਨ ਅਤੇ ਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡਕਾਰ ਬਦਬੂਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਖਾਣੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਚਿਪਚਿਪੀ, ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਖੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੰਦਗੀਆਂ—ਪਿਆਸ ਆਦਿ—ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਣੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤ ਦੇ ਰੋਗ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਦੀ ਪੱਥਰੀ, ਕੋੜ, ਸ਼ੁਗਰ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੂਜਣ, ਗੰਦੀ ਬਦਬੂ, ਬਾਅਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਰੋਗ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਪੈਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਮੂਤਰਾਸ, ਮੂਤਰਾਸ ਦੀ ਘੜੀ, ਲਿੰਗ, ਕਮਰ, ਵੱਡੇ, ਅਤੇ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ—ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਨਲੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਟ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਮੂਤਰਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਨਿਆਂ ਤੋਂ, ਪਤਲੇ ਧਾਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂਤਰ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁਗਰ, ਦੋਵੇਂ ਗੰਭੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਜਿੰਦ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੂਤਰਾਸ, ਗੋਡਿਆਂ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਲਕਾ ਪਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ਾਬ ਘੱਟ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਤ ਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ਾਬ ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਫ਼ ਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ਾਬ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਭਾਰ ਅਤੇ ਮੂਤਰਾਸ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੂਜਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੈਸ਼ਾਬ ਚਿਪਚਿਪਾ, ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਦਗੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਤ ਮੂਤਰਾਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ— ਤਾਂ ਪੈਸ਼ਾਬ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਜਾਂ ਵੀਰਜ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡਰਾਉਣੀ ਪੱਥਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਈ ਦੇ ਪਿੱਤ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ ਕਫ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਕੜੀ ਮੂਤਰਾਸ ਦੀ ਸੂਜਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਤਰਾਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸ਼ਾਬ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੁਖਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਮ ਲਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ, ਗੋਡਿਆਂ, ਮੂਤਰਾਸ ਅਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਹ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਵੱਧ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਮੇਦਕਾ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਰਕੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ, ਵਾਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਖਾਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਸ਼ਾਬ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਰੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੀ; ਪਿੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੂਤਰਾਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਕਣ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰੀ ਭੱਲਾਤਕ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਲਾਲ, ਪੀਲੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਕਫ਼ ਨਾਲ, ਮੂਤਰਾਸ ਠੰਡੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ, ਚਿੱਟੀ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਰੰਗੀ ਪੱਥਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੈਨਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੜਨ ਤੇ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀਰਜ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਪੱਥਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵੀਰਜ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿਕਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਦੋ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁੱਕਾ ਵੀਰਜ ਪੱਥਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੂਤਰਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਅਤੇ ਸੂਜਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਖੰਘ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰੀ ਕਣਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ, ਵਾਤ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਲਟ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਪਖਾਣੀ, ਪੈਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਤੇ ਕਾਰਣਾਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।