ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਈਲਸ (ਅਰਸ਼) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਈਲਸ ਦੀਆਂ ਗਾਂਠਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ, ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਾਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਪੀਤ (ਬਿਲੀ) ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਪੀਲੀਆਂ, ਚਿਪਚਿਪੀਆਂ, ਅਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਲਦਵਾਰ 'ਚ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਂਠਾਂ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੂਪ, ਸੁੱਕਾ ਮਲ, ਖੁਜਲੀ, ਚਰਬੀ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਸਖਤ, ਅਣਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਖਰਦਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂਠਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਟੇੜੀਆਂ-ਮੇੜੀਆਂ, ਤੇਜ਼, ਚੇਹਰੇ ਵਿੱਖੇ ਚੀਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਬੇਰੀ, ਖਜੂਰ, ਕਰਕੰਦੂ ਅਤੇ ਰੂਈ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਗਾਂਠਾਂ ਕਦੰਬਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਰਥਾ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ, ਪਾਸ਼ੇ, ਪਿੰਡੀਆਂ, ਰਾਨਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਛੀਕ, ਡਕਾਰ, ਰੁਕਾਵਟ, ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ, ਉਲਟੀ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਅਪਚ, ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਗੂੰਜ, ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮਲ ਗਠੀਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ, ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੇ ਚਿਪਚਿਪਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਕਲਣ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਮਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਾਂਠਾਂ, ਤਲੀਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪੇਟ ਦੀ ਸੂਜਨ, ਤੇ ਸਖਤ ਗਠਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੀਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਨੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਂਠਾਂ ਲਾਲ, ਪੀਲੀ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਲੀ, ਤੇਜ਼, ਚੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਨਰਮ ਤੇ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗ, ਮੂੰਹ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਜੋਂਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਲਣ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਪਸੀਨਾ, ਪਿਆਸ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟ, ਤੇ ਮਨ ਦਾ ਭਟਕਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂਠਾਂ ਗਰਮ, ਤਰਲ, ਨੀਲੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜੌ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਚਮੜੀ, ਨਖ, ਹੋਰ ਅੰਗ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ-ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਫ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਂਠਾਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਘਣੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਦਰਦ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਿੱਟੀਆਂ, ਉਭਰੀਆਂ, ਸੁਜੀਆਂ, ਚਰਬੀਦਾਰ, ਸਖਤ, ਗੋਲ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਿਪਚਿਪੀਆਂ, ਠੰਡੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਖੁਜਲੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਛੂਹਣ 'ਚ ਸੁਖਦਾਈ, ਕਰੀਰਾ ਜਾਂ ਕਠਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਗਾਂਢ ਦੀ ਥਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਗਾਂਠਾਂ ਗੋਡਿਆਂ 'ਚ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਪੂੰਡ ਨਾਲ, ਮੂਤਰ ਤੇ ਨਾਭੀ 'ਚ ਦਰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਪਿਆਲ ਦੀ ਵਧੋ-ਵਧੀ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟ, ਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂਠਾਂ ਸਿਰ 'ਚ ਭਾਰੀਪਨ, ਠੰਡੀ, ਸੁਕੜ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ, ਅਪਚ, ਨਰਮੀ, ਉਲਟੀ, ਦਸਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਲ ਚਰਬੀ, ਚਿਪਚਿਪਾ, ਕਫ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਧਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਲ ਨਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਪੀਲੇ ਤੇ ਚਰਬੀਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਲਦਵਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਂਠਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਰਗਦ ਦੇ ਫਲ, ਗੁੰਜਾ ਜਾਂ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਬਦਬੂਦਾਰ, ਗਰਮ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗਾਂਠਾਂ ਅਚਾਨਕ ਖੂਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਚੀਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਤਾਕਤ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਦਗਾ, ਕੋਦਰਵਾ, ਜੰਬੀਰਾ, ਕਰੀਰਾ, ਚਣਕਾ ਆਦਿ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਬਾਂਧਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਲਦਵਾਰ 'ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੀਚਲੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਲ ਸਖਤ, ਸੁੱਕਾ, ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਟ, ਪਿੱਠ, ਦਿਲ, ਪਾਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਟ 'ਚ ਫੁਲਣ, ਸਖਤ ਮਲ, ਉਲਟੀ, ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦ, ਮੂਤਰ-ਥੈਲੀ 'ਚ ਵਧੇਰੇ ਦਰਦ, ਤੇ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਸੂਜਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਉਪਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਟ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅਪਚ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣਾ, ਤੇ ਦਸਤ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਿਰਾਪਨ, ਤੇਜ਼ ਸਿਰ-ਦਰਦ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਸਿਰ 'ਚ ਦਰਦ, ਖੰਘ, ਨੱਕ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਪਿਆਸ, ਸਾਹ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਪੀਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਗਾਂਠਾਂ ਆਦਿ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਯੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰੋਗ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਾਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਚਨ-ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰੋਗ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੋਗ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਲਾਜ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਚੈਨਲ 'ਚ, ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਈਲਸ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗੋਪਣ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਾਸ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਜੋ ਜਨਮਜਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰਿਮਿ-ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਚਿਪਚਿਪੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਕਫ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਪਾਈਲਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਸਖਤ, ਅਡੋਲ, ਮਸਾ ਵਾਂਗ ਉਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਦ ਤੇ ਖਰਦਰਾ ਪਨ ਵਾਯੂ ਤੋਂ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਕਾਲੀਅਤ ਪੀਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਰਬੀਦਾਰ ਪਨ, ਗਠਣ, ਤੇ ਆਮ ਰੰਗ ਕਫ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਈਲਸ ਦੀ ਰਾਹਤ ਲਈ ਜਲਦੀ ਉਪਾਅ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਜਲਦੀ ਮਲਦਵਾਰ ਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਦਸਤ ਤੇ ਅਪਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ, ਜੋ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਸਤ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਸੁੱਕਾ ਖਾਣਾ, ਕੱਚਾ ਮਾਸ, ਚਰਬੀਦਾਰ ਪਦਾਰਥ, ਤਿਲ ਦਾ ਆਟਾ, ਤੇ ਠੀਕ ਨਾ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਦਾਲ-ਅਨਾਜ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖਾਣ, ਸੁਆਦ ਤੇ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ, ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ, ਤੇ ਗਲਤ ਮਿਲਾਵਟ ਨਾਲ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਉਤਪਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਕੁਲ ਵਾਯੂ ਹੇਠਾਂ ਵਧ ਕੇ ਪਚਨ-ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਣਾ, ਮਲ, ਤੇ ਆਂਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮਲ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਤ ਆਉਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ—ਦਿਲ, ਮਲਦਵਾਰ, ਤੇ ਆਂਤਾਂ 'ਚ ਉਲਝਣ, ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਪਸੀਨਾ, ਤੇ ਮਲ-ਵਿਸ਼ਟਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਪਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਹੀਂ, ਮਲ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਚੁਪ ਚਾਪ, ਤੇ ਨਿਕਲਣ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਲ ਸੁੱਕਾ, ਝਾਗਦਾਰ, ਤੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਂ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੀਲਾ, ਚਿਪਚਿਪਾ, ਤੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਦਰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਲਦਵਾਰ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸਿਕੁੜਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਹ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਲ ਪੀਲਾ, ਹਲਦੀ ਜਾਂ ਹਰੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼ਰੁਤ ਨੂੰ ਪਾਈਲਸ, ਦਸਤ, ਤੇ ਅਪਚ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਪਚਾਰ ਕਰ ਸਕੇ।