ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਰੋਗ ਐਸੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਠੰਢ, ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਫੇਂਣ ਵਾਲਾ ਲਾਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕਢਵਾਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅੱਖਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁੱਕਾਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੜਨ ਅਤੇ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਅਹਿਸਾਸੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਫ ਦੇ ਵਧ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵਾਤ ਵੀ ਖਲਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਚੜ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਫ ਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਗਲ੍ਹਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਾਪਣ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਮਿੱਠਾ ਭਰਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਭਾਰੀਪਨ, ਅਲਸ, ਉਲਟੀ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ, ਆਲਸੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਮ ਨਾ ਹੋਣਾ—ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਰੋਗ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਕਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕਦਮ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਆਸ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਉੱਪਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿੱਤ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪਿੱਤ ਵਾਲੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੇਲ ਵਾਲਾ, ਕੜਵਾ, ਖੱਟਾ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕਫ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੋਗ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕਾਪਣ, ਭੁਲਾਵਾ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਜਟਿਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਜ਼ ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ, ਰੁੱਖੀ, ਸੁਖਮ, ਖੱਟੀ, ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚਰਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੁਣ ਮਨ ਨੂੰ ਖਲਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁੰਕੁਚਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਿਰਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਵ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਸ਼ਾ ਮੱਧਮ ਤੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਬਿਨਾ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਧਰਤੀ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਉਸ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਹ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਵ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪਾਪੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਇੱਜ਼ਤ, ਨਾ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ, ਨਾ ਲਾਭ, ਨਾ ਨੁਕਸਾਨ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੁਲਾਵੇ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਕਾਪਣ, ਭੁਲਾਵਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਾਗਲਪਨ, ਭੁਲਾਵਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਿਰਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਰੋਗ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ—ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ: ਭੁਲਾਵਾ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਤੇਜ਼ ਪਿਆਸ, ਹਲਕਾ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ। ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਹਨੇਰਾ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣਾ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਵੱਧ ਪਸੀਨਾ, ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ, ਸੋਜ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਖਲਲ। ਉਹ ਐਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਪਿੱਤ ਤੋਂ ਸੜਨ, ਬੁਖਾਰ, ਪਸੀਨਾ, ਭੁਲਾਵਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਫ ਤੋਂ ਉਲਟੀ, ਮਤਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਭਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ— ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕਦਮ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ, ਕਫ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਲ੍ਹਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਨ। ਦਿਲ ਅਤੇ ਗਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੋਗ, ਭੁਲਾਵਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣਾ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬੁਖਾਰ—ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਖਾਣਾ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਰਬੀ, ਰਕਤ ਅਤੇ ਰਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਤਾਕਤ ਵਧਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਨਸ਼ਾ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਰਕਤ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਭਰਮਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਸ਼ਾ ਵਾਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕਾ, ਕਾਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਤ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ-ਪੀਲਾ ਅਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਸੁਧ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਕਤ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਹਿਲਾ ਲੱਛਣ ਪਿੱਤ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਭੁਲ, ਕੰਬਣਾ, ਵੱਧ ਨੀਂਦ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਥਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਤੋਂ, ਵਾਤ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲਾਲ, ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਕੰਬਣਾ, ਚੱਕਰ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚਮੜੀ—ਇਹ ਵਾਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਪਿੱਤ ਤੋਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਜਾਂ ਪੀਲਾਪਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਪਸੀਨਾ, ਸੜਨ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ, ਟੁੱਟਾ-ਫੁੱਟਾ, ਪੀਲ-ਨੀਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕਦਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੋਲੀ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਤਾਕਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟ; ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਕੇ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗੇ। ਜੇਕਰ ਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।