ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਜਟਿਲ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਵਾਤ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਪ (ਜੁੜਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਲ, ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਜਾ ਤੇ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਫ਼ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੱਡੀ ਤੇ ਮੱਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੁਖਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੋਸ਼ ਗਹਿਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੌਥਾ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਕਸ਼ਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੂਰੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੋਸ਼ ਰਕਤ ਆਦਿ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਸੜਨ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਅਣਗੋਲ, ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦਾ ਜਾਂ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਪਿਛਲੇ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੁਆਦ ਤੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਤਪਾਦਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਕੁਰਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ੇਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਅਣਿਯਮਤ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਚਿੰਤਾ, ਭਾਰੀਪਨ, ਮਨ ਮੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਲਟੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਖੂਨ ਉگلਣਾ, ਤਿਸ਼ਨ, ਸੁੱਕਾ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਕਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੜਨ, ਲਾਲੀ, ਭੁਲਾਵਾ, ਬੇਸੁਧੀ, ਅਤੇ ਬਕਬਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿਸ਼ਨ, ਥਕਾਵਟ, ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੜਨ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਾਸ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਦੀ ਬੂ, ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਫੜਕਣਾ, ਪਸੀਨਾ, ਵੱਧੀ ਤਿਸ਼ਨ, ਉਲਟੀ, ਗੰਦੀ ਬੂ ਜਾਂ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੇਸੁਧੀ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁੱਖ ਘਟਣਾ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਰੋਗ ਦੀ ਉਤਸ਼ੇਪਨਾ, ਜਾਗਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਅੰਗੜਾਈ ਤੇ ਕਰਾਹਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੜਨ, ਬਾਹਰੀ ਠੰਡ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਹਿਚਕੀ, ਨਜ਼ਰ ਅੰਧੇਰਾ, ਜਗਾ-ਜਗਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਕੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੋਗ ਵੀਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੀਛਲੇ ਪੰਜ ਰੋਗ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲਿਪਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਫ਼ ਵਧਣ ਨਾਲ ਭਾਰੀਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੌਲੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ, ਬੇਸੁਧੀ ਠੰਡ ਅਤੇ ਓੜਕ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੌਲਾ ਬੁਖਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਜਾਵੇ; ਅੰਗ ਜਕੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਫ਼ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਧੁਮੇਹ (ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਤੇ ਲੇਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ 'ਹਰੀਦ੍ਰਕ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕ ਬੁਖਾਰ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੋਵੇਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਬੁਖਾਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਹੌਲਾ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਫ਼ ਤੇ ਪਿੱਤ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਅੱਧਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਫ਼ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਠੰਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰੋਗ ਰਸ, ਰਕਤ, ਮਾਸ ਤੇ ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਤੇ ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬੇਹੋਸ਼, ਪਖਾਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿੱਤ ਗੰਦਾ, ਗਰਮ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਖਾਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁਲਾਵਾ, ਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਜਠਰਾਗਨੀ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਸੀਨਾ, ਛੀਂਕ, ਮਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖੁਜਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ, ਕੌੜ੍ਹਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ, ਨਮਕੀਨ ਜਾਂ ਸੜਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਦਰਵ, ਉਡਾਲਕ ਆਦਿ ਅਨਾਜ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿੱਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿੱਤ ਵਧ ਕੇ ਤਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਰਤ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿੱਤ-ਖੂਨ ਦਾ ਰੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਵਾਲੀ ਬੂ ਤੇ ਰੰਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਕਤ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਤਿਲੀ ਤੇ ਜਿਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਭਾਰੀ, ਸੁਆਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਠੰਡ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧੂੰਏਂ ਜਾਂ ਖੱਟੀ ਡਕਾਰ, ਉਲਟੀ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਿਰਕ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਬੁਖਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਹਰਾ ਰੰਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲਪਨ ਤੇ ਅਧਰਮਿਕਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਨੂੰ, ਇਹ ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ ਤੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ, ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਲਦਵਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਫ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਤ ਲਈ ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਲਟੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਚਾਰ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਫ਼ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਸ਼ੋਧਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ; ਕਸੈਲੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਆਦ ਕਫ਼ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹਨ। ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ, ਕੌੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂ ਕਸੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਫ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਖੂਨ-ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।