ਅਗਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਨਾਸ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਸੀਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ—ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਤੇ ਕਫ—ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੱਤਵਾਂ (ਜੋ ਦੁੱਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ ਦਿਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਿਮਾਰ ਜਾਂ ਗਲਤ ਖੁਰਾਕ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ ਲੰਮਾ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ, ਜੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਗਲਤ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਉਤਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੱਦਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ ਸਿਰਫ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਰੰਗ ਉਡ ਜਾਣਾ, ਮੰਦਤਾ ਆਉਣੀ ਆਦਿਕ ਲੱਛਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਰਸਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਦੇ ਮੂਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ; ਜੋ ਨੇਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਲਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਅਣਗਲਤ ਸਮੇਂ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੁਖਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੈਨਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਤੇ ਵਾਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਫ ਤੇ ਪਿੱਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਤੇ ਕਫ ਨਾਲ, ਇਹ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੁਖਾਰ, ਮਲ, ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਮੱਜਾ ਤੇ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਨਾਲ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੱਡੀ ਤੇ ਮੱਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ। ਜਦੋਂ ਬੁਖਾਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਲੰਮਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੋਸ਼ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਾਧਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਦੋਸ਼ ਸੁਖਸ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲਹੂ ਆਦਿ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ, ਤਪਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੜੀ ਕਿਸੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ ਤੇਜ਼ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਅਣਗਲਤ, ਔਖੇ ਆਰੰਭ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਹੋਲੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦ ਤੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਜਦੋਂ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਗਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ, ਜਦੋਂ ਤਾਕਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਤਸ਼ੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਅਣਗਲਤ ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ, ਭਾਰੀਪਣ, ਉਦਾਸੀ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਖਿੱਚਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਲਟੀ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਲਹੂ ਉਗਲਣਾ, ਤਿਸ, ਸੁੱਕਾ, ਤਪਨ ਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲਹੂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ, ਲਾਲੀ, ਭੁਲਾਵਾ, ਬੇਸੁਧੀ ਤੇ ਬਕਬਕ ਹੋਣੀ, ਤਿਸ, ਥਕਾਵਟ, ਰੰਗ ਉਡ ਜਾਣਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾੜਨ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਸ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਦੀ ਵਾਸ, ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਫੜਕਣਾ, ਪਸੀਨਾ, ਵਧੀਕ ਤਿਸ, ਉਲਟੀ, ਗੰਦੀ ਵਾਸ ਜਾਂ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੇਸੁਧੀ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ, ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੇ ਚੀਰਣ, ਰੋਗ ਦਾ ਉਤਸ਼ੇਪ, ਜਾਗਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਫੜਕਣ ਤੇ ਕਰਾਹਣਾ ਵੀ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਅੰਦਰ ਸਾੜਨ, ਬਾਹਰ ਠੰਡ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਹਿੱਕ ਉਚੱਕਾ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ, ਜਾਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰਣ, ਜਨਾਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਔਖੇ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਫ਼ ਨਾਲ ਅੰਗ ਭਾਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਲਕੇ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਧੀ ਠੰਢ ਤੇ ਲਪੇਟ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਫ਼ ਵਧਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਧੁਮੇਹ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਹਲਦੀ ਵਰਗਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਲਿਪਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ 'ਹਰੀਦ੍ਰਕ' ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁਖਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਤੇ ਵਾਤ ਦੋਵੇਂ ਹੋਣ ਤੇ ਪਿੱਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੁਖਾਰ ਦਿਨੇ ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਹਲਕਾ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਤ ਤੋਂ ਬੁਖਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਫ਼-ਪਿੱਤ ਹੇਠਾਂ ਹੋਣ, ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਤੇ ਅੱਧਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਫ਼ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਤੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਠੰਡੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਰਸ, ਲਹੂ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀ-ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਬੇਹੋਸ਼, ਪਖਾਣਾ ਦੀ ਤਲਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੰਦਾ, ਗਰਮ ਪਖਾਣਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁਲਾਵਾ, ਤੇ ਤਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਚਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ, ਦਰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਸੀਨਾ, ਛੀਂਕ, ਮਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖ ਲੱਗੇ ਤੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਜਲੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਬੁਖਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਹੂ-ਪਿੱਤ ਦੇ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ, ਕਰਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ, ਨਮਕੀਨ ਤੇ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।