ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਵੀ ਉਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਹੌਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਾਪ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਰੋਗ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਲਾਇਲਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਚਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਕ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਪਚਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਚਿਹਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਆਸ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਓਖੀ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੀ ਤਲਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਪ ਪੱਕਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਲਟਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਇਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਲ, ਸਮਾਂ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਗੜਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਪ ਕਈ ਵਾਰ ਲਗਾਤਾਰ, ਹਰ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਸ਼, ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਮਲ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕਸਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਣ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਾਪ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇ, ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਜਾਂ ਉਸ਼ਣਤਾ ਜਾਂ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਜੀਵਣ ਰਸ ਆਦਿ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਤਾਪ ਨੂੰ ਸੱਤ, ਛੇ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਮਿਟਾਉਣ ਜਾਂ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਇਹੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਜੋ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ, ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਚੰਗਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾਸ ਹੋਣ ਲਈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਾਪ ਲੰਮਾ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਆਹਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤਾਕਤ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਅਣਿਯਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਧਣ ਤੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਲਝਣ ਨਾਲ, ਤਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵਧਣਾ, ਕਦੇ ਘਟਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੁੜ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਖਮ ਤਾਪ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ, ਰੰਗਹੀਣ, ਮੰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਸ ਲਿਆਂਦੇ ਨਲੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਸ਼ ਜਲਦੀ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੇ; ਜੋ ਨੇਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਲਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਇਹ ਤਾਪ ਅਣਿਯਮਤ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਸ਼, ਜੋ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ‘ਤੇ, ਇਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ, ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਪ ਦਾ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਵਾਤ ਤੋਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਕਫ਼ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਤੋਂ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਕਿਸਮ ਮਲ, ਚਰਬੀ, ਮੱਜਾ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਜਾ ਅਤੇ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਫ਼ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਤੋਂ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੱਡੀ ਤੇ ਮੱਜਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਤਾਪ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਸੁਖਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਦੋਸ਼ ਖ਼ੂਨ ਆਦਿ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਸਾੜਨ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਲੜੀ ਤੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਪ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਣਿਯਮਤ, ਓਖੇ ਆਰੰਭ ਵਾਲਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਹੋਰ ਹੌਲਾ ਤੇ ਕਮਜੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਗੁਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰੋਗ ਜਦੋਂ ਉੱਤਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੜੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਕੁਰਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਦਾ ਬੀਜ ਵੀ ਫੌਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ, ਜਦੋਂ ਤਾਕਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਤਸ਼ੇਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਣਿਯਮਤ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ—ਜੋ ਚਿੰਤਾ, ਭਾਰ, ਉਦਾਸੀ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਢੀਲ ਅਤੇ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਉਲਟੀ, ਪਿਆਸ, ਸੁੱਕਾ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ, ਲਾਲੀ, ਉਲਝਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਕਵਾਸ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਸ, ਥਕਾਵਟ, ਰੰਗ ਦਾ ਬਦਲਣਾ, ਅੰਦਰਲੀ ਸਾੜਨ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰੋਗ ਮਾਸ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਦਬੂ, ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਫੜਕਣਾ, ਪਸੀਨਾ, ਵਧੀਕ ਪਿਆਸ, ਉਲਟੀ, ਬਦਬੂ ਜਾਂ ਸਹਿਣਯੋਗਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਮਿਟਾਈ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਰਨਾ, ਰੋਗ ਦੀ ਉਤਸ਼ੇਪਨਾ, ਨੀਂਦ ਖੁਲ ਜਾਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਮਰੋੜ ਅਤੇ ਕਰਾਹਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਸਾੜਨ, ਬਾਹਰੋਂ ਠੰਡ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਹਿਕਕੀਆਂ, ਮੱਜਾ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ, ਜਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰੋਗ ਵੀਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੰਜ ਤਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਲਟ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਫ਼ ਕਰਕੇ ਭਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੌਲੇ ਤਾਪ ਵਿੱਚ, ਠੰਡ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਸਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।