ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਗੰਧਰਵ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ ਦੇ ਨਿਧਨ ਮਗਰੋਂ, ਨਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਇਕ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੌ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਾਂਡੂ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ। ਇਹ ਪੰਜੇ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ। ਕੁਰੁ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੇਪਰਵਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਾਰ, ਲੱਖ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਕਚਕਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਬਕਾਸੁਰ ਰਾਖਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਪਰੀਖਾ ਸੀ। ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ, ਦੁਆਰਕਾ ਜਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਲਾਹੀ ਰਥ ਨੰਦਿਘੋਸ਼, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼, ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਕਵਚ ਮਿਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਟਵੇਦਾਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਪਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਧੌਮਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਉਹ ਵੈਸ ਬਦਲ ਕੇ, ਵਿਰਾਟ ਨਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲੋਂ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਮੰਗਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੱਤ ਅਸਮਾਨੀ ਅੱਖੜਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆਰਾਂ ਅੱਖੜਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਪਾਂਡਵ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਚੱਲੀ। ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਭੇਦ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਏਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁਮਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਚੱਲੀ। ਇੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਕਰਣ ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਆਇਆ। ਦੋ ਦਿਨ ਦੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁਰਯੋਧਨ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ। ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤ੍ਰ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦੁਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਰੋਈ, ਤਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਦਰਬ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਅਮੁਲਕ ਮਣੀ ਲੈ ਲਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਜਦ ਮੌਸਲ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਜਪੇ। ਫਿਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੰਭਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਾਰ ਲਈ, ਉਹ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਸਮੇਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਆਯੁਸ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਤਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਰੇਯ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।