ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਜੰਗੀ ਅਤੇ ਕੰਸਾ, ਇਹ ਸਭ ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਹਰਿ ਦੇ ਅੱਠ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ—ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਭਾਮਾ ਆਦਿ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਜ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੀਰੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਾਣ ਦੀ ਧੀ, ਊਸ਼ਾ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਾਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵృਖਸ਼ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਦੁਵਿਦਾ ਵਾਨਰ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਹੋਇਆ। ਅਨੀਰੁੱਧ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਪੱਛੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਵਰਨਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਆਦਿਕੇ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰਿ, ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਬੁਧ, ਅਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਇਲਾ ਦੇ ਪੂਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ, ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਜਨਮੇ। ਕੁਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਜਨਮੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ; ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਨਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਜਨਮੇ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਹ ਸੌ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪਾਂਡੁ ਤੋਂ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੀਰ ਸਨ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਲੱਖਾ ਭਵਨ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਏਕਚਕ੍ਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਨੰਦੀਘੋਸ਼, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੁੱਟ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼, ਅਖੁੱਟ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਅਦਮ੍ਯ ਕਵਚ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਾਪੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਲੋਂ, ਕਰਨਾ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ, ਛਲ ਨਾਲ ਜੂਅ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਧੌਮ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ, ਕਈ ਤਪਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਭੂਸ਼ਾ ਪਾ ਕੇ, ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਵਿਰਾਟ ਨਗਰੀ ਦੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲੋਂ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਮੰਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਸੱਤ ਅਸਮਾਨੀ ਅਖੰਡਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਨ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆਰਾਂ ਅਖੰਡਣੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਰਗਾ ਜੰਗ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਭੀਸ਼ਮ ਸੀ, ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਹੋਈ। ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਵਿੱਛੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਵੇਲੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਉਮਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਜੰਗ ਪੰਜ ਦਿਨ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਗਿਆ। ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਮਹਾਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਲ੍ਯ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ; ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਲ੍ਯ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੁਰਯੋਧਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਕਾਲ ਦੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦ੍ਰੋਣ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਠਾਮਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਉਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।