ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ नगਰੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਆਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ, ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਕੇ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਲਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੂਸ਼ਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਆਗਸਤ ਆਦਿ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਾਸ ਲਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਿਵੰਸ਼, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ-ਬਲਰਾਮ ਜਨਮੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਸਤਨ ਚੁੰਬ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥ ਪਲਟਾਇਆ, ਜੁੜਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਤੋੜੇ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ; ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਆਦਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ; ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਕংসਾ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਮੰਚ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਆਦਿ—ਆਠ ਮਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਤਰੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਸੀ। ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ (ਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ) ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਹਰਿ ਤੇ ਚੰਦ-ਸ਼ਿਖਰਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢ ਕੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਛੱਡੀਆਂ। ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਦਾ ਵੀ ਵਧ ਹੋਇਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਹਰਿ ਦੇ ਵਿਦਾਇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵ ਆਦਿ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰਿ, ਸੋਮ ਤੋਂ ਬੁਧ, ਅਤੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਇਲਾ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ, ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ, ਭਾਰਤ ਤੇ ਕੁਰੂ ਜਨਮੇ; ਕੁਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਤਨੁ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਭੀਸ਼ਮ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਸ਼ੰਤਨੁ ਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ; ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ, ਪੁੱਤਰ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਦੂਜਾ ਸੀ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ्य, ਜੋ ਕਾਸੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ; ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰ्य ਦੇ ਮਰਨ 'ਤੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਨਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਪਾਂਡੁ, ਅਤੇ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਜਨਮੇ; ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ, ਸੌ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਨ; ਪਾਂਡੁ ਤੋਂ, ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰ ਸਨ। ਕੁਰੁ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰ, ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ। ਲਾਖ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਬਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਕਚਕਰਾ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਸੁਯੰਵਰ 'ਤੇ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਦੀ ਪਰੀਖਾ ਸੀ। ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਝਾ ਕਰ ਲਈ; ਅਤੇ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਭਾ ਬਣਾਈ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਸੁਭਦ੍ਰਾ (ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਿਘੋਸ਼ਾ ਰਥ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼, ਅਖੂਤ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੂਣੀਰ, ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਕਵਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਗਨਿ-ਦੇਵ ਜਟਵੇਦਸ ਨੂੰ ਮਹਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਜੂਏ 'ਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਧੌਮਯ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਪਸਵੀ ਸਮੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇਕ ਸਾਲ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਛੁਪ ਕੇ, ਗੋ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਵਿ-ਵਿਭਾਗੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਗਿਆਰਾਂ ਵਿਭਾਗੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਂ ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ 'ਚ ਉਤਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਵਿਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਆਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।