ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੁੱਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂਂ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦਾ ਚੂੜਾਮਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਨਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਲੰਕਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਨੀਲ, ਅੰਗਦ, ਨਲ, ਜਾਮਵੰਤ, ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਆਦਿ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੇ ਕਾਲਖ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਧੂਮਰਾਖ੍ਸ਼, ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਅਤਿਕਾਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ, ਮੱਤ, ਮਕਾਰਾਖ੍ਸ਼, ਅਕੰਪਨ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ, ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਲਵਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੂਸ਼ਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਅਗਸਤ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਆਯੋਧਿਆ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰੀਵੰਸ਼ ਵਰਨਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਵਸੁਦੇਵ ਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ-ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਸਤਨ ਚੁੰਸ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਟਾਸੁਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਉਲਟ ਦਿੱਤੀ, ਯਮਲ-ਅਰਜੁਨ ਰੁੱਖ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤੇ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਠਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹਰੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਅਰਿਸ਼ਟ ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਰਿਆ। ਕੇਸ਼ੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕੀਤਾ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਕੰਸਾ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਭਾਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਤਨੀਆਂ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਦ੍ਵਿਵਿਦ ਦਾ ਵੀ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੈਠਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੱਖ ਪਕੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭਿ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਬੁਧ, ਬੁਧ ਤੋਂ ਇਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ, ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਹੋਏ। ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਨਿਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ, ਅਤੇ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਵਿਦੁਰ ਹੋਏ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਾਂਡੂ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਤੇ ਮਾਦਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ—ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ—ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ। ਕੁਰੁ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਮਿਲਿਆ। ਲੱਖਾ-ਭਵਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਪਾਂਡਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਕਚਕਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਂਚਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਵਰਣਨਤ ਹੈ।