ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਉੱਡ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਡਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ," ਪਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਹੀ ਸਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਉੰਗਲੀ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ।" ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਣੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। "ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ," ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ," ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਓ।" ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਤਾਕਤਵਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੋਈ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਮਧੂਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾਏ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਜੂੜੇ ਦੀ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੂਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਜੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਸੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਚਲੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਨਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੁਵੇਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਨੀਲ, ਅੰਗਦ, ਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ, ਜੰਬਵੰਤ, ਮੈਂਡਾ, ਦਿਵਿਦਾ ਅਤੇ ਧੂੰਧਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ, ਕੋਲ ਦੀ ਢੇਰੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ, ਧੂਮਰਾਕਸ਼, ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰਾ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਅਤਿਕਾਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ, ਮੱਤਾ, ਮਕਰਾਕਸ਼, ਅਕੰਪਨ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਅਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ, ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਰਾਜ 'ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਲਵਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੂਸ਼ਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਅਗਸਤ ਆਦਿ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ—ਬਲਰਾਮ—ਜਨਮ ਲਿਆ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਸਥਨ ਚੁੰਬ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਥ ਉਲਟਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਵ੍ਰੱਖ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ, ਕਾਲੀਆ ਸੱਪ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਾਈ; ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਆਦਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਗੋਪ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਕਮਸਾ ਨੂੰ ਰੰਗਭੂਮੀ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ; ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਆਦਿ—ਅਠ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ—ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹੋਰ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਨ। ਰੁਕਮਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ (ਬਾਣਾ ਦੀ ਧੀ) ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਚੰਦ-ਸ਼ੀਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਦੋ ਛੱਡੀਆਂ। ਨਰਕਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵ੍ਰੱਖ ਲਿਆ; ਬਲਰਾਮ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਦਿਵਿਦਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਸੰਦੀਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰਿ; ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਬੁਧ; ਬੁਧ ਤੋਂ ਇਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੁਸ ਜਨਮਿਆ; ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ, ਭਾਰਤ, ਅਤੇ ਕੁਰੂ; ਕੁਰੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਤਨੁ, ਜਿਸ ਦੇ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ।