ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ ਖਰ, ਦੂषण ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਯਮਪੁਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਛਸੀ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ‘ਤੇ ਰਾਵਣ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਿੰਨ ਡੰਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਮਾਰੀਚ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਮਾਰੀਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੀਖਿਆ, "ਹੈ ਸੀਤੇ! ਹੈ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਸੀਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਛਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਚੁੱਕ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਾ ਕੇ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਦੇ ਛਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁੰਨਿਆ ਪਰਨਕੁਟੀ ਵੇਖਿਆ। ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਬਲੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਰਹੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਣ ਤੇ ਉਹ ਮਰਨ ਦੀ ਥਾਣ ਲੈ ਬੈਠੇ। ਪਰ ਸੰਪਾਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਰਾਛਸੀ ਤੇ ਰਾਵਣ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ," ਪਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਜੀ ਹੀ ਸਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮੁਦਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।" ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਮੋਤੀ-ਜੜਤ ਕੰਗਣ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। "ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਾ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਆਉਣ," ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਆਪ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪੂਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਗੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦਾ ਮੋਤੀ-ਕੰਗਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਸੁਗਰੀਵ, ਹਨੂਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਲ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਸੁਵੇਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਨੀਲ, ਅੰਗਦ, ਨਲ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਮੈੰਦ, ਦਵਿਵਿਦ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਛਸ ਚੀਫ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਕਾਲੀ ਕੋਇਲੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਰਾਛਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਧੂਮਰਾਛ, ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਅਤਿਕਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਛਸ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ, ਮੱਤ, ਮਕਾਰਾਛ, ਅਕੰਪਨ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਯੋਧਿਆ ਆ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ, ਦੱਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਲਵਣ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੂਸ਼ ਨਾਮਕ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਸਤ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਲਰਾਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਨਮ ਲਿਆ। ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਸਤਨ ਚੁੰਬ ਕੇ ਉਸਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ, ਜੁੜੇ ਅਰਜੁਨ ਵਰਖਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ; ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ। ਅਰਜੁਨ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਆਦਿ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ, ਕੇਸੀ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ।