ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਊਰਮਿਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਾਂਡਵੀ ਨੂੰ ਵਰਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੋਂ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਗਏ, ਫਿਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰ।" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਰਤ, ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਵਚਨਬੱਧ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ। ਉਥੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਹਯ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸਦੀ ਉਕਸਾਹਟ 'ਤੇ ਖਰ, ਦੂਸ਼ਣ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼ੂਪਰਣਖਾ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹਰਣ ਬਣ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੱਕੜਾਂ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ 'ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, "ਹੇ ਸੀਤਾ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਆਖਿਆ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਅਗਵਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਲੰਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਟਾਂ ਦੇ ਛਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਆਇਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਪਰਨਕੁਟੀ ਵੇਖੀ। ਜਾਨਕੀ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਰਿਆ-ਕਿਨਾਰੇ ਛਾਣ ਮਾਰੇ। ਜਾਨਕੀ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਪਰ ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਪਤਾ ਲੱਗੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੀ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਹੇਠ ਸੀ; ਰਾਵਣ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਦਾ, "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ," ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗੂਠੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੂੜਾਮਣੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। "ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਆਉਣ," ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਪ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਵੇਖਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਪੂੰਝ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੱਗਦੀ ਪੂੰਝ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੂੜਾਮਣੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਰਾਮ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਨਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਲੰਕਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਸੁਵੇਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ ਨੀਲ, ਅੰਗਦ, ਨਲ ਆਦਿ, ਜਾਂਬਵੰਤ, ਮੈੰਦ, ਦੁਵੀਦ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਕੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਧੂਮਰਾਖ੍ਸ਼, ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਅਤਿਕਾਇਆ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ, ਮੱਤ, ਮਕਾਰਾਖ੍ਸ਼, ਅਕੰਪਨ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਤੇ ਭਾਰੀਕਾਇਆ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।