ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਇਹ ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤਾਪ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਇੱਕ ਭਗਤਵਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।” ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਭਗਤਵਤੀ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਨਸੂਯਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇ।” ਦੇਵਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼्णੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਨਮ ਲਿਆ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚੀ ਹੋਇਆ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਫਿਰ ਰਿਵਿ, ਅਤੇ ਰਿਵਿ ਤੋਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਰਘੁ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਰਘੁ ਤੋਂ ਅਜਾ, ਅਤੇ ਅਜਾ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਏ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਤ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜਨਮੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਯਕਸ਼ੀ ਤਾੜਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਬਾਹੁ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਜਨਕ ਜੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਨਕੀ (ਸੀਤਾ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਰਮੀਲਾ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਾਂਡਵੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਸੇ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਜ ਸੁਪੁਰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਭਰਤ ਲਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਿਨਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਥੋਂ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ।” ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੜਾਊ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਵਸ ਕੇ, ਵਚਨ-ਪਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਪਰ ਕਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਥੋਂ ਸੂਤਿਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਾਲ ਆਈ; ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ, ਖਰ, ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ, ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹਰਣ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਡੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ, “ਹੇ ਸੀਤਾ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!” ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਚਲੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਹੈ।” ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਆਏ, ਸੁੰਨ ਪਈ ਪਰਨਕੁਟੀ ਵੇਖੀ; ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੁਰੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਵਾਨਰ-ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹੇ; ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਟਾਪੂ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਕੰਢੇ ਤਲਾਸ਼ੇ। ਜਦੋਂ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ, ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਉੱਡ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਧਮਕਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਰਾਵਣ ਆਖਦਾ, “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ,” ਪਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਹੀ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ।” “ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਣ,” ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਚੂੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਣੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। “ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਾ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਆਉਣ,” ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਆਪ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ; ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇਹੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਵਾ ਦਿੱਤੀ।