ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖੀ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਲ ਪਰਤ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨ—ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ—ਕਰਵਾਏ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਘਵ—ਰਾਮ—ਦੀ ਹੀ ਭਗਤ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਸੂਯਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਵੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਦੀ ਰਹੀ। ਪਤੀ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਫਰਤਯੋਗ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਧੂ ਦਾਮ ਲੈ ਆਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੋਰੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਸੂਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਂਡਵਯਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪੁਰਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਕੌਸ਼ਿਕ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਮਾਂਡਵਯਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਏ। ਮਾਂਡਵਯਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਵੇਰੇ ਤੇਰਾ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੈਰ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੰਗ ਕੀਤੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਨਾਹ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਹੋ ਗਈ, ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾ ਆਈ। ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਪ ਦੀ ਤਾਪ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਨਸੂਯਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ ਤਾਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇਗਾ।" ਦੇਵਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਇਆ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਰਿਵਿ, ਰਿਵਿ ਤੋਂ ਮਨੁ, ਮਨੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਤੋਂ ਰਘੁ, ਰਘੁ ਤੋਂ ਅਜ, ਅਜ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਏ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ—ਰਾਮ, ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਨ। ਕੌਸਲਿਆ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਾਟਕਾ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਬਾਹੁ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ—ਸੀਤਾ—ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਊਰਮਿਲਾ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਾਂਡਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਏ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਯੁਧਾਜਿਤ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਜ ਭਰਤ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜ ਨੂੰ ਤਿਨਕਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭਰਤ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਕਰੋ।" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਖੜਾਓਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਭਰਤ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਪਰ ਕਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਏ। ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਨ્ય ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੂਰਨਪਣਖਾ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਾਲ ਆਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਖਰ, ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਯਮਪੁਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਹਿਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਕੜੀਆਂ ਫੜਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੀਚ ਨੇ "ਹੇ ਸੀਤਾ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਬੁਲਾਉਣ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਇਆ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਜਰੂਰ ਸੀਤਾ ਚੁੱਕ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਵਟਾਂ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਆਏ, ਸੁੰਞੀ ਕੂਟੀਆ ਵੇਖੀ, ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਏ, ਖੋਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਆਪ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।