ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਤਾਨੀਕ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਦੱਤ, ਅਧਿਸੋਮਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਉਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਿਤਰਰਥ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਚਿਦਰਥ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣਿਮਾਨ, ਸੁਪੇਣ, ਸੁਨੀਥਕ, ਨ੍ਰਿਚਕਸ਼ੁ, ਮੁਖਾਬਾਣ, ਮੇਧਾਵੀ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪੰਜਯਾ ਆਏ। ਫਿਰ ਪਾਰੀਪਲਵ, ਮੇਧਾਵੀ, ਨ੍ਰਿਪੰਜਯਾ, ਬ੍ਰਿਹਦਰਥ, ਹਰਿਸਤਿਗਮਨ, ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਅਤੇ ਸੁਦਾਨਕ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਉਦਾਨ, ਅਹਿਨਿਰਾ, ਦੰਡਪਾਣੀ, ਨਿਮਿੱਤਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ ਆਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਿਹਦਬਲਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਬ੍ਰਿਹਦਬਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਰੁਕਸ਼ਯਾ, ਫਿਰ ਵਤਸਵਯੂਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਆਏ। ਵਤਸਵਯੂਹ ਤੋਂ ਸੂਰਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਦੇਵ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਭਾਨੁਰਥ, ਪ੍ਰਤੀਚਿਆ, ਪ੍ਰਤੀਤਕ, ਮਨੁਦੇਵ, ਸੁਨਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਕਿਨਨਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਕਸ਼ਕ ਹੋਏ। ਸੁਪਰਨ, ਕ੍ਰਿਤਜਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਿਹਦਭ੍ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤੰਜਯ, ਧਨੰਜਯ, ਸੰਜਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕ੍ਯ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ, ਬਾਹੁਲਾ, ਸੇਨਜਿਤ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖ਼ੁਦ੍ਰਕ; ਸੁਮਿਤ੍ਰ, ਕੁਡਵਾ, ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਮਗਧ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਰਾਸੰਧ, ਸਾਹਦੇਵ, ਸੋਮਾਪੀ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਅਯੁਤਾਯੁਸ, ਨਿਰਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬਹੁਕਰਮਕ—ਇਹ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੁਤੰਜਯ, ਸੇਨਜਿਤ, ਭੂਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ; ਕ੍ਸ਼ੇਮ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਧਰਮ, ਸ਼ਮਸ਼ਰੁਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਢਸੇਨਕ ਆਏ। ਸੁਮਤੀ, ਸੁਬਲ, ਨੀਤ, ਸਤਯਜਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਅਤੇ ਇਸ਼ੁੰਜਯਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਾਰ੍ਹਦਰਥ ਰਾਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਸੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣਗੇ ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਰਗ ਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਫਿਰ, ਧੰਨ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਆਦਿਕ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਉਤਰਨਗੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਤੱਤ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਵ੍ਯਕਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ—ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਸਵਰਗ ਸਮੇਤ—ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸਰਵੋੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਆਦਿਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਜੋ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸੁਰੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਮਨੂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਕਛੂਆ ਬਣ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਹਾਰਿਆ। ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਦੇ ਮਥਣ ਸਮੇਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਾ, ਭਰਪੂਰ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਤ ਉਭਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਦੱਸੀ; ਹਰੀ, ਨਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਘ, ਅਰਧ-ਮਨੁੱਖ, ਅਰਧ-ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ, ਧਰਮ ਆਦਿਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਮਦਗਨੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਵੀਂ ਵਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ; ਯੱਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵਸੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ (ਸੀਤਾ) ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਨਵਾਸ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਉਹ ਸ੍ਰਿੰਗਵੇਰ, ਚਿਤਰਕੂਟ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੀ ਨੱਕ ਕੱਟੀ, ਖਰ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਰਾਛਸ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਹਰਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸੀ, ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਆਦਿਕ ਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਭਗਤ ਰਹੀ। ਸੀਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਸੂਯਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਕ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਉਹ, ਤਾਣੇ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਿੰਦਤ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਦਾਮ ਲਿਆ ਕੇ ਆਈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਰ, ਜੋ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕ 'ਚ ਸ਼ੂਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਂਡਵਯਾ ਵੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ। ਕਉਸ਼ਿਕ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਮਾਂਡਵਯਾ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹ ਲਏ। ਮਾਂਡਵਯਾ, ਇਸ ਛੂਹ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ, “ਸਵੇਰੇ ਤੇਰਾ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੈਰ ਲਾ ਕੇ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।” ਫਿਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਿਆ, ਰਾਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਲੰਬੀ ਹੋ ਗਈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ।