ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਾਮ, ਦੌਲਤ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਜਾਗ ਕੇ, ਵਿਗਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਬਾਰਾਂ ਵਰਤ ਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਚਕਰਵਰਤੀ ਮੰਧਾਤਾ ਨੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਿਨ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦਸਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦੈਤ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬਾਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤ ਤੋੜਨਾ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖੋ, ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਰਵੀਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਤੇ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿੰਨ ਤਿੱਥੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿੱਥੀ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਾਏ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤਿੱਥੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਪਰ ਦਸਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਦਾ, ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਨਾਲ ਇਹੀ ਲਾਭ ਪਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਧਾਰਨ ਮੰਡਲ ਬਣਾਓ, ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਸ੍ਰਿਜਣਹਾਰ, ਵਿਧਾਤਾ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦੰਡ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਸਤੁ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਰਾਜ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਅਧਰਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਚਾਰ ਮੂਲ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਕਮਲ ਦਾ ਸੰਤ੍ਰਲ, ਰੇਸ਼ਾ, ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ; ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਦੁਰਗਾ, ਉਸ ਦੇ ਗਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਚੌਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਆਸਨ ਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ, ਸ਼ੰਖ ਆਦਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਭੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਭੀਮ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਰਾਬ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਮਾੜੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ, ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਝੂਠਾ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ; ਅਗਿਆਨਤਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ, ਝੂਠ ਸੱਚ ਦਾ; ਠੰਢ ਗਰਮੀ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਦੌਲਤ ਨਾਲ, ਦਾਨ ਦਾ ਘਟਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਤਪ ਦਾ ਨਾਸ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ; ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਧਨ ਵਾਧਾ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ, ਫਲ ਨਿਃਸਵਾਰਥਤਾ ਨਾਲ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ, ਚੋਰੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਲਤ ਸੰਬੰਧ ਵਰਗੇ ਸਭ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਨੈਮਿਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਆਦਿਕ ਧਰਮ-ਅਸਥਾਨਾਂ, ਜਾਂ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਯਮੁਨਾ, ਗੰਗਾ, ਸਰਸਵਤੀ ਆਦਿਕ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਰੀ ਦਾ ਦਿਨ; ਪਰ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਾਹ ਮੂਰਤੀ, ਨਵੇਂ ਪਾਤਰੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਤਾਮੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੀਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਂਟਾਂ ਨਾਲ, ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਵਰਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਮਰ ਤੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਨਾਲ, ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਪੂਜੋ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਗਲ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਕੇਸ, ਜੋ ਸੌ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜੇ ਜਾਣ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗੋ। ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣੋ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਣ, ਪੇਸ਼ ਕਰੋ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਾਹ ਮੂਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਰੂਰੀ ਭੇਂਟ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਰਤ ਤੋੜੋ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਆਦਿਕ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ! ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਖਾਸ ਆਚਾਰ-ਸੰਯਮ, ਤਿਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" "ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋ; ਯੋਗ੍ਯ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸ਼ੁੱਧ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕਰੋ। ਜੋ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਪ ਕਰੇ। ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਦੁੱਗਣੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਮਨਾਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਰਤਾਂ, ਉਪਵਾਸ, ਜਾਗਰਣ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੁਆਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।