ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا ਕਿ ਮਾਘ ਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਪਖ਼ਵਾਡੇ ਦੀ ਚੌਦਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜਾਗ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਰਬੁਦਾ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰਸੇਨ ਨਾਂ ਦਾ ਪਾਪੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਟਿਲ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰ ਮਿਲ ਗਏ, ਪਰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਪੌਂਡ ਦੇ ਕੋਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਸੁੱਟੇ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਮਿੱਟੀ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤੀਰ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੁਟਣਿਆਂ ਦੇ ਕੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਫੜਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਛੂਹਣਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਸਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਘਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਕ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਤ੍ਰੈਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਪਣਾਏ। ਸਵੇਰੇ, ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ। ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਿਆਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗਊ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ‘ਓਮ, ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿਲ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ ਨੂੰ ਘੀ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਭਜਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਣ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ, ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਪਹਰ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ!' ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਮਾਇਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। 'ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।' ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ, ਛਤਰ ਆਦਿਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿਮਾ ਮੰਗ ਕੇ, ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸ਼ੈਵ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਇੱਥੇ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਬਾਰਾਂ ਵਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੰਧਾਤਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ; ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਖ਼ਵਾਡੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦ ਦਸਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦਿਨ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦਿਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦਸਵੀਂ ਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦੈਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਰਤ ਤੋੜਨਾ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ; ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤ ਭਾਗ ਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਰਵੀਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਤੇ ਤੇਰਵੀਂ—ਜਦ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਥੀ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦਵਿਜ਼ ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਾਵੇ; ਜਾਂ ਤਿੰਨੋ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰੇ, ਪਰ ਦਸਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਪੁਰਾਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਰਵੀਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਮੰਡਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦੰਡ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਸਤੁ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੱਛੂਆ ਤੇ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਚਾਰ ਅਧਰਮ ਆਦਿਕ ਦੇ ਮੂਲ, ਡੰਢ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਅੰਡ, ਰੇਸ਼ਾ, ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ; ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਕੋਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੁર્ગਾ, ਗਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਦਿਲ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ, ਸ਼ੰਖ ਆਦਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ਼ਵਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ, ਭੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਭੀਮ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਯੁਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਰਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾੜਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਅਧਰਮ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਝੂਠਾ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।