ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੇ ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਅਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਨ ਟੁੱਟੇ।" ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਕਰੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹਰਿ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸੀ ਆਪਣਾ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵ੍ਰਤ ਦੌਰਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਵੇ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਨ ਟੁੱਟਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਜਾਂ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ। ਜਾਂ ਦੁੱਧ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ; ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰਿ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੱਖਣੀ ਅਯਾਨ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵ੍ਰਤ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਚਕਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਸ਼ੁਕਲ ਪਕਸ਼ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ। ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਘੀ ਆਦਿ, ਗੌ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਰਗੋ। ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਜਲਾਏ। ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰੋ: 'ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!' ਘੀ, ਚਾਵਲ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੋ, ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ।" "ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹਰਿ ਦੇ ਪੈਰ ਲੋਟਸ ਨਾਲ ਪੂਜੋ; ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗੁਟਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ; ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ ਤੇ ਜਾਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੋ; ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਲਟਾਓ, ਤੇ ਗੌ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੋਬਰ ਲੈਵੋ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਗੌ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ—ਗੋਮੂਤਰ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ—ਲੈਣੇ ਹਨ; ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਹਾਂ ਪਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖੋ; ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਨਰਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਰਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਮੀ ਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਦਾਨਵ ਆਦਿ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜੋ, ਤੇ ਸੁਚਿਤਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰੋ।" "ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ, ਜਦ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ; ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਪੂਰਨਿਮਾ, ਅਮਾਵਸ, ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ। ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਨਾਲ, ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੁਣ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਭੂਤੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਘ ਤੇ ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ—ਉਸ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਰਾ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੂਜੋ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ; ਜੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਕ ਵਾਰ, ਅਰਬੁਦਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੁਲ ਦਾ ਪਾਪੀ ਰਾਜਾ ਸੁੰਦਰਸੇਨ, ਕੁਝ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਫੜ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੋਖਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗਾ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ, ਪੱਤੀਆਂ ਲਿੰਗਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ। ਧੂੜ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਅਕਸਮਾਤ ਤੀਰ ਹੱਥੋਂ ਸੁੱਟ ਗਿਆ। ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਗੁਟਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਤੇ ਫੜਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਛੂਹਣਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੂਤ ਕੁੱਤੇ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਖੂਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਅਪਣਾਏ।" "ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਰਾਤ ਜਾਗਣ ਰਿਹਾ; ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਤੇ ਆਹੁਤੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖਾਂਗਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੌ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਦੀ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, 'ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ ਸ਼ਿਵ' ਜਪਦੇ ਹੋਏ। ਤਿਲ, ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਘੀ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ; ਪੂਰੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਗੀਤ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੋ।" "ਅੱਧੀ ਰਾਤ, ਤੀਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਪਹਰ, ਮੁਢਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪੋ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗੋ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਰੱਖਿਆ; ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਹੇ ਹਰਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਵਾਸ ਵਾਪਸ ਜਾਓ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਧਿਆਨਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ, ਛਤਰੀ ਆਦਿ ਦਿਓ; ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲਾਈਕਾਰੀ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਕੇ, ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।