ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਅੱਗੇ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਜਾਪ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਪਾਸਨਾ, ਪਾਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਤੇ ਮਦਿਰਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਕੇ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦਾ ਆਬਾਦ ਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ ਵਰਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ, ਤੇ ਪਾਰਾਕ ਵਰਤ ਨਾਲ ਹਰਿ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਸਤੂ, ਜੌ ਜਾਂ ਭਿੱਖ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਘੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਉਮੂਤਰ ਤੇ ਜੌ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗੋਮਯ ਤੇ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੂਲਾਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਸਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਵਨਵਾਸੀ, ਤਪਸਵੀ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਤੀਹ ਦਿਨ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇਰੇ ਉਠਣ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਆਲਸ ਦੇ ਤੀਹ ਦਿਨ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਜੇਕਰ ਕਾਰਤਿਕ ਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਰਤ ਟੁੱਟਿਆ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪਰ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਵਰਤ ਤੋੜੋ। ਜੇਕਰ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ, ਹਰਿ ਦਾ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਖਣਾਯਨ, ਚਤੁਰਮਾਸ ਵਰਤ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪੰਚਕਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੌਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਘੀ ਆਦਿ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧੀ ਲਗਾਓ। ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜ ਦਿਨ ਤੱਕ ਘੀ ਨਾਲ ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਦਿਓ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰੋ, ਤੇ ੧੦੮ ਵਾਰੀ ਜਪ ਕਰੋ—"ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ!" ਘੀ, ਚਾਵਲ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ, ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਲਗਾ ਕੇ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਬਿਲਵਾ ਤੇ ਜਾਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਲਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਗੋਮਯ ਖਾਓ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਪੰਜ ਗਵ੍ਯ—ਗਉਮੂਤਰ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਲਓ। ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਰੱਖੋ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਪਾਪ ਤੇ ਨਰਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਰਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਦਸ਼ਮੀ ਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸੁਰ ਆਦਿ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਤੋੜੋ, ਤੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਿਯਮ ਨਿਭਾਓ। ਚੌਦਵੀਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਤੀਜੀ ਚੌਥੀ ਨਾਲ, ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਨਾਲ, ਪੰਜਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਛੇਵੀਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਹਣੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਵੇਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।" ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਘ ਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਹਰ, ਜਦ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੂਜੋ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਰਬੁਦਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਸੇਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਪੀ ਨੀਸ਼ਾਦ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਟਿਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਫੜ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਜਾਗ ਕੇ ਬੀਤਾਈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗਾ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਲਿੰਗਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਧੂੜ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਤੀਰ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਘੁੱਟਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਫੜ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਛੂਹਣਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜਾਗਣਾ ਸਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਯਮ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਛੁਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ। ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਪਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।