ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਤਾ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਇਜ਼ਤ ਕਦੇ ਨਾਂ ਟੁੱਟੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਊਂਦਾ ਤੇ ਭੋਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਸੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਜ਼ਤ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕੀ? ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਦੋਸਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਊਂਦਾ ਤੇ ਭੋਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫਲ ਕੀ? ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਊਂਦਾ ਤੇ ਭੋਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ, ਕਾਲੂਹਾਰ ਦੀਆਂ ਫੁਕੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਸਫਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਰਪੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅੰਨ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੁੱਟਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਬੁਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਮਤਾ—ਇਹ ਛੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਉਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਤ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਨ ਇਜ਼ਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਇਜ਼ਤ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ? ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੋਣਾ; ਮੂਰਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ; ਚੋਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਝੂਠ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਲੋਭ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਭੀ ਨਾ ਬਣੋ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਰਹੋ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕਰੋ। ਜਦ ਤਕ ਖਤਰਾ ਨਾ ਆਵੇ, ਡਰੋ; ਪਰ ਜਦ ਖਤਰਾ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਠੀਕ ਰਹੋ। ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਰਜ਼, ਬਚੀ ਹੋਈ ਅੱਗ, ਤੇ ਅਧੂਰੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਇਹ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕੋ; ਜੋ ਬੁਰਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਬੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ। ਉਸ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਝੂਠਾ ਦੋਸਤ, ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮਿਆ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜੋ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਸੱਚੀ ਹੈ ਜੋ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਧਰਮਕ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾ ਝੂਠ-ਫਰੇਬ ਦੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ; ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ; ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ। ਉਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਜੀਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ; ਉਹੀ ਧਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਉਹੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਦੋਸਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਸਤੀ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ, ਯਜਨ-ਅੱਗ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਮਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਖੋਜਣੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਲ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਨਦੀਆਂ ਖਾਰੀ ਪਾਣੀ 'ਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਭੋਗ ਵਿੱਛੋੜੇ 'ਚ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ, ਤੇ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ 'ਚ। ਰਾਜ-ਭਾਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਸੰਕ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਔਰਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਹਰ ਘਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹਰ ਉੱਚਾਈ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ, ਹਰ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਛੋੜੇ 'ਚ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਮੌਤ 'ਚ। ਜੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਓ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਓ। ਜਿੱਥੇ ਆਗੂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਆਗੂ ਹਨ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਆਗੂ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਾ ਵੱਸੋ; ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਆਗੂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੱਸੋ। ਪਿਤਾ ਬਚਪਨ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਪਤੀ ਨੌਜਵਾਨੀ 'ਚ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ; ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਗਏ ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੜੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ ਹਨ ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲ, ਤੇ ਜੋ ਮੰਦ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡੋ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸਲ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੱਕੇ ਘੋੜੇ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਣੀ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਡੱਡੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਗਰੀਬੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ; ਲਾਲਚੀ ਲਈ ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਲਾਜ਼ ਨਹੀਂ; ਚਿੰਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ; ਭੁੱਖਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਜੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਗਰੀਬ, ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਪਤਨੀ 'ਤੇ ਆਸਕ, ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਝਿਜਕ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕਮਲ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ; ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚ, ਗੁਣ, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਸਿਆਣੇ, ਧਰਮਕ, ਤੇ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਣ।