ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਚਾਈਆਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਏ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਨ, ਹਾਥੀ, ਕੀੜਾ, ਮਧੁ-ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪੰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਗਿਆਨੀ ਆਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜੋ ਬੇਸਬਰ, ਰੁੱਖਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਗਲਤ ਪਹਿਨਾਵਾ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਯੁ, ਕਰਮ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ, ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰਨ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਅਤੇ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ—ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਬੁਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਧਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਅਸਥਿਰ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਜਵਾਨੀ, ਬੱਚੇ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ—all ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ; ਰਾਤ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉਮਰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਸੌ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਧਾ ਰਾਤ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਚਪਨ, ਵਿਛੋੜਾ, ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ? ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਚਲਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੋਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ-ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਵੰਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿਚ ਕੀ ਫਰਕ? ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਸ਼ ਸ਼ੂਰਤਾ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—even ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਭੋਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਧਨ ਜਾਂ ਯਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵੋ, ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਨੌਕਰਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ, ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘਾ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਲ੍ਹੀ ਵਾਂਗ। ਸਫਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਡਰਪੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਵਿਸ਼ਿਆ ਦਾ ਜੋਸ਼, ਬੁਰੇ ਦੀ ਮਮਤਾ—ਇਹ ਛੇ ਬੁੱਬਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਖਾਲੀ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੀਵਨ ਸਤਿਕਾਰ 'ਚ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਇੱਜ਼ਤ ਜਾਵੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ? ਅਸਹਾਇ ਦਾ ਬਲ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਲ ਰੋਣਾ; ਮੂਰਖ ਦਾ ਬਲ ਚੁੱਪ; ਚੋਰ ਦਾ ਬਲ ਝੂਠ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵੱਧ-ਵੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲੋਭ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ; ਇਸ ਲਈ, ਨਾ ਲੋਭੀ ਹੋਵੋ, ਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗਲਤ ਥਾਂ ਰੱਖੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਖਤਰਾ ਨਾ ਆਵੇ, ਡਰੋ; ਪਰ ਜਦ ਖਤਰਾ ਆਵੇ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੋ। ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਰਜ਼, ਰਹਿ ਗਈ ਅੱਗ, ਅਧੂਰੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਇਹ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦਿਓ, ਤੇ ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਓ; ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ ਜੋ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਮਿੱਤਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜੋ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਸੱਚੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਚਾ ਕਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾ ਧੋਖੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ; ਵੱਡੇ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਧਰਮ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਚ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਸਚ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ; ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ; ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ; ਉਹ ਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਹੈ; ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ 'ਚ ਹੈ; ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ—ਉਹ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੱਗ, ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਮਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਨਦੀਆਂ ਖਾਰੀ ਪਾਣੀ 'ਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਿਆਕਰਮ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ, ਜਵਾਨੀ ਬੁਢਾਪੇ 'ਚ, ਤੇ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ 'ਚ। ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ; ਯਜਨਾ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ; ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਔਰਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਭ ਘਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਉਚਾਈਆਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਭ ਮਿਲਾਪ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਮੌਤ 'ਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮੂਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ।