ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਲੋਕ ਝਗੜਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਲੋਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਨ ਹੈ। ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਧਨ ਦਾ ਮੁੱਲ ਹੈ; ਜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਧਨ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਲੋਕ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਲੋਕ ਧਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਧਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ; ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੀਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕੁਝ ਲੋਕ—ਧਿਆਨ ਰਹਿਤ ਵਪਾਰੀ, ਨਾਈ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਭਿਖਾਰੀ, ਗਰੀਬ ਪਰ ਕਾਮੀ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ, ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ—ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪੰਜ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਹਨ—ਦਾਨੀ ਪਰ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ, ਧਨਵਾਨ ਪਰ ਕੰਜੂਸ, ਅਣਸੁਣਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮੌਤ। ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾੜਦੀਆਂ ਹਨ—ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਦਨਾਮੀ, ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਕਰਜ਼ਾ, ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਕਰਕੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਨ—ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਦਨਾਮੀ, ਭੁੱਖ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਤਨੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੁਕਾਵਟ। ਪਰ, ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜੜ ਹਨ—ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪਤਨੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਜਾਨਵਰ—ਹਿਰਨ, ਹਾਥੀ, ਪਤੰਗਾ, ਮਧੁਮੱਖੀ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ—ਹਰੇਕ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਅਧਿਰ, ਰੁੱਖਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮਾੜਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਉਣ ਵਾਲਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਆਯੁ, ਕਰਮ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਮੌਤ—ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣਾ, ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਅਤੇ ਧਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਬੱਚੇ, ਪਤਨੀ, ਹੋਰ—all are unstable; ਸਿਰਫ ਧਰਮ, ਯਸ਼, ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕੀਰਤੀ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਵੇ, ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ; ਅੱਧਾ ਰਾਤ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ, ਬੁਢਾਪਾ, ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਵਿਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸੌ ਸਾਲ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਰਾਤ ਵਿਚ, ਬਾਕੀ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ, ਦੁਖ, ਮੌਤ, ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ—ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਹਵਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਜਾਵੇ, ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਗਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੌਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਭਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ? ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸ਼ੂਰਤਾ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਡਰਪੋਕ ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਦੋਸਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਰੱਖੋ, ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਅਧਿਆਪਕ, ਨੌਕਰ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਕਾਂ ਵੀ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੀਵਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਲਹਾਰ ਦੀ ਧੌਂਕ ਵਾਂਗ। ਸਫਲਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਰਪੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੂਹੇ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਦਲ ਦੀ ਛਾਂ, ਘਾਹ ਵਿਚ ਅੱਗ, ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਾਣੀ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਵਾਸਨਾ, ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਮਤਾ—ਇਹ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ; ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਸਹਾਇ ਦਾ ਬਲ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੋਣਾ, ਮੂਰਖ ਦਾ ਚੁੱਪ, ਚੋਰ ਦਾ ਝੂਠ—ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਿਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਲੋਭ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਤੇ ਗਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਭੀ ਨਾ ਬਣੋ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕਰੋ। ਜਦ ਤਕ ਖਤਰਾ ਨਾ ਆਵੇ, ਡਰੋ; ਪਰ ਜਦ ਖਤਰਾ ਆਵੇ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਡਟ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਵੋ। ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਕਰਜ਼ਾ, ਲੰਘਦੀ ਅੱਗ, ਤੇ ਅਧੂਰੀ ਬਿਮਾਰੀ—ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਵੋ; ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਜੋ ਉਹ ਦੇਸਰਵ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਛੱਡੋ ਜੋ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸਤ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਂਗ। ਚੰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਵਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਤਾਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਤਿਕਾਰ, ਧਰਮ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।