ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁੜ ਸੌਂਪੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਜਦੋਂ ਪਚਨ ਨਾਹ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਿਰ ਹੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਗੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਰੀਲੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਚਾ ਅਸਨ ਨਿਮਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਦਾਨ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ। ਅਤਿ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸਖ਼ਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਸੁਕਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ—ਇਹ ਛੇ ਆਦਤਾਂ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ, ਅਤਿ ਵੱਧ ਸੰਭੋਗ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਧੂੰਆਂ, ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਗਰਮ ਕਰਨਾ, ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਤਾਜਾ ਦਹੀਂ, ਸਵੇਰੇ ਸੰਭੋਗ, ਤੇ ਨੀਂਦ—ਇਹ ਛੇ ਜਲਦੀ ਉਮਰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਜਾ ਮੱਖਣ, ਅੰਗੂਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ—ਇਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ, ਤੇ ਔਰਤ ਦਾ ਸਤਨ—ਠੰਡੇ ਸਮੇਂ ਗਰਮ ਤੇ ਗਰਮ ਸਮੇਂ ਠੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਆਰਾਮ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਯਾਤਰਾ, ਸੰਭੋਗ, ਤੇ ਬੁਖਾਰ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਦੁੱਧ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨ ਕਰੇ, ਵੱਧ ਖਾਏ, ਕਰੜਾ ਬੋਲੇ, ਜਾਂ ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੌਵੇ। ਘਾਹ ਕੱਟਣਾ, ਧਰਤੀ ਖੋਦਣਾ, ਪੈਰ ਪੂੰਝਣਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨ ਕਰਨਾ, ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ, ਰੁੱਖ ਵਾਲੇ ਵਾਲ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੌਣਾ, ਨੰਗੇ ਲੈਟਣਾ, ਵੱਧ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੱਸਣਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਇਆ ਸਿਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ, ਉੱਤਮ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਨੰਗੇ ਨ ਸੌਣਾ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਿਧ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਛੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖੋਈ ਹੋਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਫੁੱਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣਾਡਰਾ, ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਛਾਂ, ਪਲੰਗ ਜਾਂ ਅਸਨ ਦੀ ਛਾਂ, ਤੇ ਧੋਬੀ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ, ਤਾਜਾ ਦਹੀਂ, ਤੇ ਬੁਹਾਰਨ ਦੀ ਧੂੜ—ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਨਾਜ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਧੇ, ਉਠ, ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਧੂੜ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਣੋ। ਗਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਅਨਾਜ ਦੀ ਧੂੜ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਕਰੀ, ਗਧੇ, ਤੇ ਬੁਹਾਰਨ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸ਼ੁਚਿਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਚੱਕੀ ਦੀ ਹਵਾ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਪੂੰਝਣ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਇਸ਼ਨਾਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਧੋਣ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਬੁਹਾਰਨ ਦੀ ਧੂੜ—ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੀ ਪੂੰਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਵੀ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚੋਂ, ਮਾਲਕ-ਨੌਕਰ ਵਿਚੋਂ, ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਤੇ ਬਲਦ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੌਣ ਗਿਆਨੀ ਔਰਤਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਅੱਗ, ਸੱਪ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪਾਠ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜਾਂ ਵਿਲਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇ? ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੜ ਵੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਤਿ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਸਚਾਈ ਤਬ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋ। ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਨਰਮ ਜਾਂ ਕਰੜਾ ਨ ਬਣੋ; ਨਰਮ ਨੂੰ ਨਰਮ ਵਲੋਂ, ਕਰੜੇ ਨੂੰ ਕਰੜੇ ਵਲੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਨਰਮ ਨਾ ਬਣੋ; ਸਿੱਧਾ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਟੇਢੇ ਰੁੱਖ ਖੜੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਝੁਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੂਰਖ ਨਾ ਝੁਕਦੇ, ਨਾ ਮੰਨਦੇ—ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਫੜ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਲੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜਦੀ ਹੈ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੰਭਲ ਕੇ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ; ਨੀਚਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਰਾਜ਼ ਜੋ ਛੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਵਿਚੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕਿਹੜੀ ਗਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਾ ਦੁੱਧ ਆਵੇ, ਨਾ ਗਭਵਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ? ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਨਾ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਲਾਭ? ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਚਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧਤ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮਹਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਜੇ ਨੇਕ ਨਾ ਹੋਣ? ਇੱਕ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਹੀਂ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿਓ, ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਖਾਓ; ਸੋਲਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ। ਜਨਮ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਵਧਣ ਤੇ ਧਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਮਰਨ ਤੇ ਜੀਵਨ—ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਘ, ਤੇ ਬਾਘ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਤਕ ਸੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਧੀਰਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਖਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨੋ ਕਿ ਸੁਖ ਛਣ-ਭੰਗੂ ਹਨ; ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਦੇ ਵਿਗੜਦੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਜਦ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣੇ। ਉਹ ਸਭ ਛੋਟਿਆਂ, ਭਾਗ ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਗੁੜ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾਚਾਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।