ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੌਣਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਡਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਹ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਘੜਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਾਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁੱਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਸੁੱਖ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਜੇ ਕੁਝ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਦੂਰ ਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਜੀਵੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਮਿੱਤਰ’ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?” ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ‘ਹਰੀ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਪਤਨੀ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਜੂਆ, ਕਰਜ਼ਾ ਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਵੇਖਣਾ। ਆਪਣੇ ਮਾਂ, ਭੈਣ ਜਾਂ ਧੀ ਨਾਲ ਅਕੇਲਾ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਉਲਟ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਸਜ਼ਾ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਵਾ, ਘੋੜਾ ਜਾਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੌਕਾ, ਇਕਾਂਤ ਜਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਵਲ ਸਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਤੀ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ惹 ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਪੁਰਸ਼ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਣੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਮਾਂ ਜੇਕਰ ਵਾਸਨਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਕੰਮ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀਆਂ। ਜੋ ਨੀਂਦ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਚੱਲਣਾ, ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ, ਝੂਠਾ ਦੁੱਖ, ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸਰੀਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਗਲਾ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲ੍ਹਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਇਸਤਰੀ, ਮੂਰਖ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਜ-ਘਰਾਣਾ—ਇਹ ਛੇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਰੰਤ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੋਹਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਸਲ ਅਚੰਭਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ, ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਣੀਆਂ; ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਛੂਏ ਵਾਂਗ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੇਖੋ। ਜੇਕਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੁਸਤ, ਭੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਧਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ, ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕੇ ਧਨ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਫਲ ਲਈ ਕੱਟ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਲੱਗੇਗਾ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਧਨਵਾਨ ਤਿਆਗੀ, ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਨਸ਼ੇਬਾਜ਼ ਜਾਂ ਪਤਿਵਰਤਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰਾ ਮਿੱਤਰ ਉੱਤੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਤੇ ਭਲਾਈ ਰੱਖੋ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਲੁਕਾਓ—ਇਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੋ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਨਵੀਂ ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਲਈ ਇਕੱਠ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਲਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਪਿਆਰਾ, ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ, ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸਖ਼ਤ ਖਾਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਨੀਂਦ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਗ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਵਧੇਰੇ ਸੈਕਸ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ਧੂੰਆਂ, ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਸੇਕਣਾ, ਰਜੋਦਰਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਇਸਤਰੀ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਧੁੱਪ, ਤਾਜ਼ਾ ਦਹੀਂ, ਸਵੇਰੇ ਸੈਕਸ ਤੇ ਨੀਂਦ—ਇਹ ਛੇਹ ਵੀ ਜਾਨ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ, ਅੰਗੂਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ—ਇਹ ਵੀ ਜਾਨ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੂਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਟ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਛਾਤੀ—ਇਹ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਗਰਮ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼, ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਆਰਾਮ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਯਾਤਰਾ, ਸੈਕਸ ਤੇ ਬੁਖਾਰ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਦੁੱਧ, ਤੇ ਸਦਾ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਛੋੜਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਪੜੇ ਗੰਦੇ, ਦੰਦ ਗੰਦੇ, ਵਧੇਰੇ ਖਾਂਦਾ, ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲਦਾ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ, ਸੰਬੰਧਾਂ, ਆਚਰਨ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਜ਼ ਸ਼ੌਣਕ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ।