ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਆਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ—ਨਾਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ, ਨਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਨਾਹ ਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂ ਗੋਦ ਵਿੱਚ। ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲਾ ਸੀ, ਖਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੈਨਾ, ਯੋਧੇ, ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਰ ਉਮਰ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਹਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਵੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਪੁਰਾਣਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਜਾਨਕੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਨਿਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਬਣੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਮੋਟੇ ਰਾਨਾਂ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਧੁਨੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸੀ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਘਣੇ ਵਾਲ ਸਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਏ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੀਰ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ—ਚਾਹੇ ਸਰੀਰਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ—ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਆ ਕੇ ਵੱਢਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ—ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਹਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਹ ਤਕਦੀਰ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾਂ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੈਰਾਨ; ਮੱਥੇ ਦੀ ਲੀਕ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੂਹਾ, ਜਾਂ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਚੂਹਾ—ਕੌਣ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਿਲੇ, ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਉਹ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੀ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਦੁਖ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਧਨ ਲਈ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਸਚਾਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ; ਜਿਸਦੀ ਬਾਣੀ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਲਾ ਲਈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਪਾਣੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮਨ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਇੱਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਤਿੱਖਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ—ਇਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ, ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੰਤਰ, ਤਾਕਤ, ਅਕਲ ਜਾਂ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਿਥੋਂ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਿਹੜੇ ਕਾਫਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸੂਖ-ਦੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੈ; ਫਿਰ ਰੋਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨ ਤਾ ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ, ਨ ਪਰਿਵਾਰ, ਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਨ ਗਿਆਨ, ਨ ਗੁਣ, ਨ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ—ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜੋ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ। ਜਿਥੇ ਮੌਤ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਥੇ ਵਾਧਾ ਨਿਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਧਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਛੜਿਆ ਬੱਚੜਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ—ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ, ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੋਣ, ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਬਿਲਵ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋਣ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਗ, ਦਵੈਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜੰਮਿਆ; ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁਖ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤੋਖ ਹੈ।