ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨੌਕਰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੇ ਚਰੀਤਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸ਼ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਵੀ ਹੋਵੋ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੰਡਿਤਾਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਧਰਮਾਤਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜੇ, ਪਦ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੁਝ ‘ਬਚਤ’ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਹਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਊ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਮੱਖੀ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਹਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੀਟੀ ਦਾ ਟੇਲਾ, ਮਧੁ-ਛੱਤਾ, ਚੰਨ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਧਨ, ਦਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਘਾਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਕਰਤਵ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇ ਮੋਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਵਿਚ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਹੀ ਸੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਘਰ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਾਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸਫਾਈ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿੰਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਜਾਣਾ, ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਤ ਜਾਣਾ, ਕੂਏ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਤੂਫਾਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਣਾ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ‘ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਨ ਦੇ ਦੇ’ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ। ਧਨ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘਟਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਦੀ, ਚੰਨ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ, ਤੇ ਆਚਰਨ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਸਰ ਵੇਖੋ: ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਂਡਵ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਸਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਛਾਂਹ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਬੁਰੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ, ਤੇ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸਮਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਘੜੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਖੋਪਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬਲੀ ਦਾਨੀ, ਮੁਰਾਰੀ ਮੰਗਤਾ ਬਣਿਆ; ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਦਾਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸੀ ਬੰਨ੍ਹਨ। ਹੇ ਕਿਸਮਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਜੇ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਿਓ ਜਨਾਰਦਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮਾੜੀ ਨੀਅਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਿਹੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸਾਥੀ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹਦੇ ਫਲ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਵਿਚ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਨਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਜਾਂ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ—ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਮੰਜਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ, ਖਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੇਨਾ, ਰਤਨ, ਤੇ ਉਸ਼ਨਸਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਉਮਰ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਲ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਧਨ, ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਵਧੀਆ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚੰਗਾ ਮੁਹੂਰਤ; ਜਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣੀ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮੋਟੇ ਰਾਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਘਣੇ ਵਾਲ ਸੀ, ਤਿੰਨੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਉ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਨ ਦੇ, ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ, ਧਨ ਦੀ ਲੋਭ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਜਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਲਿਖੇ ਵਿਚ ਹੈ—even ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੈਰਾਨ; ਜਿਹੜਾ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਕੂਏ ਵਿਚ ਸੱਪ ਹੋਵੇ, ਹਾਥੀ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚੂਹਾ ਬਿੱਲ ਵਿਚ ਵੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭੱਜ ਸਕਦਾ। ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਧਨ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਧਨ ਲਈ ਵੀ ਕਰਮ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਦੁਖ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਧਨ ਲਈ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਭ ਤੌਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਸਚਾਈ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਰਮ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।