ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਹਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਾਲਾ, ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੂੜ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਨਿਰਪਾਪ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਮੰਦ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ 'ਤੇ ਮੋਤੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਡਰਾਉਣਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਐਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸਾ ਕਰ ਲੈ? ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ, ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ 'ਚ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਦੌਲਤ, ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਤੇ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਹੜਪ ਲੈ, ਪਰ ਖੁਦ ਮਾਰੇ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਸੂਤਾ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਕਰ ਬਹਾਦਰ, ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਧੀਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੋਣ, ਉਹ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨੌਕਰ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਚੋਖਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ 'ਚ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਤੇ ਲਾਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਰੂੜ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਝੂਠਾ, ਕਪਟੀ, ਲਾਲਚੀ, ਅਸਮਰਥ ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗੀ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਹੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੈਰੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਮੂਰਖ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ, ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਾਦਰ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਤੇ ਨਰਕ 'ਚ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਨੌਕਰ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਰਾਜੇ 'ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੂਤਾ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਅਗੁਣਵਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵਿਦਵਾਨ 'ਚ ਹਨ, ਤੇ ਮੂਰਖ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸ਼। ਸਦਾ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਤੇ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਜਾਵੇ; ਅਗੁਣਵਾਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹੋ; ਪਰ ਦੁਸ਼ਟ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਾ ਰਹੋ। ਜੋ ਕੰਮ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁਝ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਹੀ ਹੋਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰੇਕ ਕੰਮ 'ਚ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੱਝੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰ ਕੇ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਾਂ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਧੁਮੱਖੀ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਚੀਟੀ ਦਾ ਢੇਰ, ਮਧੁਮੱਖੀ ਦਾ ਛੱਤਾ, ਵਧਦਾ ਚੰਦ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਤੇ ਭਿਖਾ—all ਕੁਝ-ਕੁਝ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਚ ਘਾਟ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ 'ਚ ਵਾਧਾ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਤੇ ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ। ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਲ 'ਚ ਰਹੋ, ਜੇ ਲਗਨ ਹੋਵੇ, ਤਾ ਅਵਗੁਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਘਰ 'ਚ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਤਪ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਵਾਸਨਾ ਮਰ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਘਰ ਹੀ ਤਪੋਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯੋਗ, ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਈ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਚਲਣ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 'ਥੋੜੀ ਦੌਲਤ ਦੇਵੋ' ਆਖਣ ਨਾਲੋਂ, ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ 'ਚ ਵਸਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਮਰਨਾ, ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ, ਕੂਏ 'ਚ ਡਿੱਗਣਾ, ਜਾਂ ਤੁਰਬੁਲ ਪਾਣੀ 'ਚ ਜਾਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦ ਨਸੀਬ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ ਰਾਜਾ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਚੰਦ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ ਚਰਿਤਰ। ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਚੰਦ ਦੇ ਸਮਾਨ—ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਆਦਿ—ਸਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਧਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਨਸੀਬ ਰੂਟਾ ਜਾਵੇ, ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਕੰਮ 'ਚ ਸਮਰਥ ਹੈ? ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਘੜੀ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਂਗ ਰੋਕਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਆਫ਼ਤ 'ਚ ਪਾਇਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਪਾਲ ਨਾਲ ਭਿਖ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੱਕਰ 'ਚ ਘੁੰਮਣ 'ਤੇ; ਉਸ ਨਸੀਬ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬਲੀ ਦਾਤਾ, ਮੁਰਾਰੀ ਭਿਖਾਰੀ; ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ; ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਲ ਬੰਨ੍ਹਨ ਮਿਲਿਆ। ਨਸੀਬ, ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਾਵੇਂ ਮਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪਿਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਹੋਣ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ 'ਚ, ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸਨੇ, ਜਦ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੰਗਤ, ਦੋਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਅਸਮਾਨ 'ਚ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ, ਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦਰਾਰ 'ਚ, ਨਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ 'ਚ—ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਰਾਵਣ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਕਿਲਾ, ਖਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰੱਖਵੇ, ਯੋਧੇ, ਵੱਡੇ ਸਾਧਨ, ਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਪਲ 'ਚ, ਜੋ ਨਸੀਬ 'ਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰਨ, ਧਰਤੀ 'ਚ ਵੜਨ, ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਣੀ ਦੌਲਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਕਰਮ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਨਸ਼ਤ 'ਤੇ; ਜਾਨਕੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਮੋਟੇ ਪੈਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸੁਰ 'ਤੇ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਘਣੇ ਵਾਲ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਜਨਮਾਂ 'ਚ, ਰੋਗ—ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ—ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਰਮ, ਨਸੀਬ, ਤੇ ਗੁਣ-ਅਗੁਣ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਜੀਵਨ 'ਚ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਚਰਿਤਰ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।