ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਇਕ ਭਗਤ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਆਠ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਕਰ ਕਰਕੇ, ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਉਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਠਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਕ੍ਰਮ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਅੰਤਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਅੱਖਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ: ਪ੍ਰਣਵ, ਤਤ, ਸਤ, ਹੁੰ, ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਅਤੇ ਭੂਹ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ: ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਨੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਕਮ, ਟਮ, ਪਮ, ਸ਼ਮ, ਗਰੁੜ, ਸਯ, ਜਮ, ਖਮ, ਵਮ, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ; ਘਮ, ਢਮ, ਭਮ, ਙਮ, ਸ਼੍ਰੀ, ਗਮ, ਜਮ, ਵਮ, ਸ਼ਮ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟਿਕਾ; ਚਮ, ਢਮ, ਪਮ, ਯਮ, ਕੌਸਤੁਭ, ਅਨੰਤ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਗਰੁੜ ਦਾ ਰੂਪ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਗਦਾ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ ਚੰਨ੍ਹਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕੌਸਤੁਭ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਾ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘਯ, ਪਾਦਯ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ — ਯਮ, ਰਮ, ਵਮ, ਲਮ — ਇਹਨਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਤ੍ਰੈ-ਵਿਧੀ ਨਿਆਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਆਸਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ: ‘ਓਮ, ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸਰਵਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅਸਰਵਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਪਦਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਚੰਦ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਅੱਗ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵਿਮਲਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਉਤਕਰਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਗਿਆਨਾ; ਓਮ, ਕਰਿਆ; ਓਮ, ਯੋਗਾ; ਓਮ, ਪ੍ਰਹਵੀ; ਓਮ, ਸਤਿਆ; ਓਮ, ਈਸ਼ਾਨਾ; ਓਮ, ਸਰਵਤੋਮੁਖੀ; ਓਮ, ਹਰੀ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’ ਫਿਰ, ਪਰਿਕਰਪ ਵਿੱਚ: ‘ਅੰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਆੰ, ਹਿਰਦੇ; ਈੰ, ਮਸਤਕ; ਊੰ, ਚੋਟੀ; ਐੰ, ਕਵਚ; ਔੰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖ; ਅਹ, ਫਟ, ਅਸਤ੍ਰ।’ ‘ਆੰ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ; ਅੰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ; ਅਹ, ਅਨਿਰੁੱਧ; ਓਮ, ਅਹ, ਨਾਰਾਇਣ; ਓਮ, ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ; ਓਮ, ਹੁੰ, ਵਿਸ਼ਨੁ; ਕ੍ਸ਼ੌਂ, ਨਰਸਿੰਹ; ਭੂਹ, ਵਰਾ; ਕਮ, ਵੈਨਤੇਯ; ਜਮ, ਖਮ, ਵਮ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ; ਖਮ, ਚਮ, ਫਮ, ਸ਼ਮ, ਗਦਾ; ਵਮ, ਲਮ, ਮਮ, ਕ੍ਸ਼ਮ, ਪਾਂਚਜਨਯ; ਘਮ, ਢਮ, ਭਮ, ਹਮ, ਸ਼੍ਰੀ; ਗਮ, ਢਮ, ਵਮ, ਸ਼ਮ, ਪੁਸ਼ਟੀ; ਧਮ, ਵਮ, ਵਨਮਾਲਾ; ਦਮ, ਸ਼ਮ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ; ਚਮ, ਢਮ, ਯਮ, ਕੌਸਤੁਭ; ਸ਼ਮ, ਸ਼ਾਂ, ਸ਼ਾਰੰਗਾ; ਈੰ, ਦੋ ਤੂਣ; ਚਮ, ਢਾਲ; ਖਮ, ਤਲਵਾਰ; ਇੰਦ੍ਰ, ਦੇਵਤੇ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਪ੍ਰਭਾ-ਪਤੀ, ਯਮ, ਧਰਮ-ਪਤੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਰੁਣ, ਜਲ-ਪਤੀ, ਯੋੰ, ਵਾਯੁ, ਪ੍ਰਾਣ-ਪਤੀ, ਧਾਂ, ਕੁਬੇਰ, ਧਨ-ਪਤੀ, ਹਾਂ, ਈਸ਼ਾਨ, ਗਿਆਨ-ਪਤੀ, ਓਮ, ਵਜਰ, ਭਾਲਾ, ਓਮ, ਦੰਡ, ਤਲਵਾਰ, ਓਮ, ਪਾਸ, ਝੰਡਾ, ਗਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਲਮ, ਅਨੰਤ, ਪਾਤਾਲ-ਪਤੀ, ਖਮ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ।’ ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਮਸਕਾਰਾਂ: ‘ਓਮ, ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਮੋਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਓਮ, ਭਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਗਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਤੇਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਸੁਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਦੇਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਵਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਯਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਓਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਮੋਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਰਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਣਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਯਮ, ਨਮਸਕਾਰ।’ ‘ਓਮ, ਵਾਂਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਨਾਰਾਇਣ; ਓਮ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ।’ ਫਿਰ, ਭਗਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਅੱਗ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਨਾਲ ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਅਰਘਯ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਕshay ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਲਤਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤੀਨ-ਤੀਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਅੱਗ-ਯਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਹੈ। ਅਨਿਰੁੱਧ, ਬਾਰਾਂ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉਪਰ ਅਨੰਤਕਾ ਹੈ। ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਘਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਆਰਕਾ-ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਘਰ-ਉਪਾਸਨਾ ਸ਼ੁਭ ਰੱਖਿਆ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰਿਕਰਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ — ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ — ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ — ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ — ਹੇ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਮੁਦਰਾਵਾਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਅਰਘਯ, ਅੱਗ-ਯਜਨ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।