ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਬੇਟਾ, ਉਹੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਜੋ ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਦੌਲਤ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਖਪਾ ਕੇ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਛਿਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੌਲਤ ਵੀਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮਿਸ਼ਲ ਚੂਹੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨੰਗਾ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ੀ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ‘ਦੇ, ਦੇ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ, ਹੇ ਚੇਲੇ, ਰੱਬ ਕਰੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇਂ। ਜੇਕਰ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਨ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਯੋਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾਲਚੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪ ਨੂੰ; ਉਹ ਅੱਗ, ਚੋਰ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਘਣੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਮਾਈਂ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੰਦਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ; ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਨੀ ਉਸਦੇ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ। ਚੋਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਝੂਠੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਔਰਤ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌਣਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨਿਰੀ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਨਾ ਮਿਲਣਾ। ਮੰਦੇ ਲੋਕ, ਹُنਰਮੰਦ, ਨੌਕਰ, ਮੰਦੇ ਡਹੋਲੀਆ ਤੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ—ਇਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਨੌਕਰ ਦੀ ਪਰਖ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਗੁਆਉਣ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਦੋਗੁਣੀ, ਬੁੱਧੀ ਚੌਗੁਣੀ, ਤਾਕਤ ਛੇ ਗੁਣੀ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅੱਠ ਗੁਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਾ ਔਰਤ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ, ਨਾ ਪਿਆਸ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਚੰਗੇ ਭੋਜਨ, ਮਾਸ, ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ, ਸੁਗੰਧ, ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਚਸਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਹਣੇ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਔਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਾਹ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ Shaunaka! ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਆਪਣੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਿਆ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਟੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਔਰਤ ਪਰਿਵਾਰ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਮੁਕਤ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਵਿਦਵਾਨ, ਆਦਰਯੋਗ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਰਸਿਕ, ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ, ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਾਜਾ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਖ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਤਤ ਪਾਠ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਪਰ, ਨ ਦਾਨ, ਨ ਆਦਰ, ਨ ਸਚ, ਨ ਉਮਰ, ਨ ਹਥਿਆਰ, ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗਿਆਨ, ਦੌਲਤ, ਪਹਾੜ, ਇੱਛਾ, ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ—ਇਹ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਜਪਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਲਏ, ਉਹ ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਤਿਰਸਕਾਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਮੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਕੜੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਮਹਾਤਮਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਰਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲੋ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਅੱਖਾਂ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਚਾਲ-ਢਾਲ ਤੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਗੱਲ ਕੀਤੇ ਵੀ ਮਤਲਬ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਫਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗੱਲ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੋੜੇ-ਹਾਥੀ ਵੀ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰ; ਸੱਚ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਜਾ; ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਏ, ਉਹ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ; ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਜਾਵੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਥਿਰ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਡਰਪੋਕ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਨਾ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ, ਭੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਯੋਗ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ ਯਜਨਾ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਦਾ ਸੁਭ ਲਾਭ, ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਫਲ ਦਾਨ ਤੇ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਚੁਣੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਮੰਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਨਾ ਲਏ। ਜਿਸ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਮਣੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮੂਲ, ਦੌਲਤ, ਧਰਮ, ਤੇ ਆਚਰਨ ਬਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦਿੱਤੀ।