ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਤ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਆਪਣੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿਖਲਾਈਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵਤੇ, ਨੇਕ ਰੂਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਨੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਸਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਨਖ਼ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਿੰਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਬੰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਉਲਟੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ, ਧੋਖਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਜਾਂ ਗਾਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਮੰਦੇ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਛੋੜਾ, ਪਰਾਏ ਘਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਵ, ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਚਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ? ਕੌਣ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ? ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ? ਕਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੀ? ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਝੇਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਔਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਲੱਗਦਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਮਾੜਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਵੀ ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਦੋਸਤ ਰੱਖਦਾ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ—ਉਹ ਕੀ ਕਰੇ? ਉਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚੋ ਜਿੱਥੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ, ਨਾ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ। ਉਹ ਧਨ ਹੀ ਕਮਾਓ ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜੋ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਧਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵਾਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਪਾਪ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹੀ ਮਾੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਸੰਭਾਲ-ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮੂਸ ਦੇ ਜਥੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨੰਗਾ, ਦੁਖੀ, ਰੁਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, “ਦੇ, ਦੇ!”—ਕਦੇ ਨਾ ਚਾਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਓ। ਉਹ ਧਨ ਜੋ ਨ ਦਾਨ, ਨ ਯਗ, ਨਾ ਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਜੂਸ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾ—ਉਹ ਜਾਂ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਧਨ ਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰੋ। ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਹਾਨੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਹਾਲਤ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਰੋਗ ਦੀ ਵਾਧੂ ਪੁਰਾਣਾ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਉਸਦੇ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੋਰ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ, ਝੂਠੇ ਦੋਸਤ ਲਈ ਚੁੱਪ, ਔਰਤ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਸੌਣਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨੈਤਿਕ ਅਣਦਿੱਖ। ਮਾੜੇ ਲੋਕ, ਕਾਰੀਗਰ, ਨੌਕਰ, ਮਾੜੇ ਵਜਾਏ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਇਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਨਰਮ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਨੌਕਰ ਦੀ ਪਰਖ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਸਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਧਨ ਗੁਆਉਣ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦੋਗੁਣੀ, ਅਕਲ ਚੌਗੁਣੀ, ਤਾਕਤ ਛੇ ਗੁਣੀ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅੱਠ ਗੁਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੀੰਦ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਔਰਤ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਸ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੀ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਨੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਔਰਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪੁਰਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਸੋਹਣੇ, ਸਜੇ-ਧਜੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ Shaunaka! ਦਰਿਆ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਲਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਦਰਿਆ ਕੰਢਾ ਤੇ ਔਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਡੁਬੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਚੰਚਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਗਿਆਨੀ, ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਭੋਗੀ, ਪੁੱਤਰ, ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਇਹ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਰਾਜਾ ਧਨ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਡਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਅੱਖ ਰਾਜਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ, ਧਰਮ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਂਦੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ—ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸੁੰਦਰ, ਸਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਆਦਰ, ਨਾ ਸੱਚ, ਨਾ ਉਮਰ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ, ਨਾ ਵਿਦਿਆ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗਿਆਨ, ਧਨ, ਪਹਾੜ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਸਦਾ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਸਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ, ਨ ਪੈਸਾ, ਨ ਪਤਨੀ—ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਚ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾ ਲਾਏ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਲਈ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਧਨ ਗਵਾ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਕੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਤ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ, ਧਨ, ਇੱਜ਼ਤ, ਸੰਬੰਧ, ਔਰਤ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।