ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਚਾਲੀ ਵਾਰੀ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰੇ। ਦੁਜਾਤੀ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਵੀਰਜ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਗੋਮੂਤਰ ਸੁਆਦ ਕਰੇ। ਜੇ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਧਿਆਨ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਮੌਨ ਰਹਿਣਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣਾ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪੰਚਗਵਯ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਦਹੀ, ਗੋਮੂਤਰ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਘਿਉ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਛੇ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਜੀਰ, ਉਡੁੰਬਰ, ਕਮਲ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਦੁੱਧ, ਘਿਉ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਜੋ ਭੀਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤਿਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਕਵੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀ ਖਲ, ਦਾਲ, ਖੱਟਾ ਮਾੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸੱਤੂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਯੰਡ ਪੰਛੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤਿਥੀ-ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇ, 140 ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੋ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਵੇਕਤਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨ ਤਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਜਾਂ ਜਲ ਦਾਨ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਯਮ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਉਪਨੀਤ ਜਾਂ ਅੱਗnihotri ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਸੱਤਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਜਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕਰਮ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਸੁਰ ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਕ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਨਾਸਤਿਕ, ਪਤਿਤ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ, ਅਵਿਵਾਹਿਤ, ਅਛੂਤ, ਨਾਰੀ ਜਾਂ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਜਲ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਨੀਮ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਗੋਬਰ, ਗੋਮੂਤਰ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸੋਣ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਤਾਨ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੁੰਡਨ ਲਈ ਰਾਤ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ, ਫਿਰ ਦੱਸ ਰਾਤਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਦੱਸ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸਿਰਫ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਬਾਕੀ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਦੱਸ, ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।