ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਚਾਰਯ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਨਜਦੀਕਤਾ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਾਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਪਾਅਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਪਾਪ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦੁਧ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਚੂਤ ਦਾ ਯਜਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਯਜਨਾ ਕਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਧੇ ਜਾਂ ਊਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਸਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ 'ਹੁੰ' ਆਖੇ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਜਾਂ ਅਤਿਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਸ਼ ਗੁਪਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਵਰਤ ਰੱਖੋ। ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਜਪੋ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਦਿਰਾ ਪੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਜਾਤੀ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੀਰਜ, ਮਲ ਅਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲਵੇ। ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਪ ਛੂਹਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਧਿਆਨ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਮੌਨ ਰਹਿਣਾ, ਉਪਵਾਸ, ਹਵਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ—ਇਹ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪੰਜਗਵਯ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਦਹੀ, ਮੂਤ੍ਰ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਘੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਛੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤਣੇ ਹਨ। ਅੰਜੀਰ, ਉਡੁੰਬਰ, ਕਮਲ, ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਤਪਤ ਦੁੱਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਜੋ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਖਾਣਾ। ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤ੍ਰੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤਿਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਇਕੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਖਲੀ, ਦਾਲ, ਖੱਟਾ ਮਾੜਾ, ਅਤੇ ਸੱਤੂ—ਇਹ ਹਰ ਦਿਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਓ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡ ਪੰਛੀ ਹੋਣ, ਉਤਨੀ ਤਿਥੀ-ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿਓ। ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਦਿਓ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਿੰਡ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਅਤੇ繁ਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਰਚਿਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਫ਼ਨ ਜਾਂ ਜਲ-ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਯਮ ਸੁਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਆਮ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੇ ਉਪਨਯਨ ਜਾਂ ਅੱਗੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਅਗਨਿ ਦਿਓ। ਸੱਤਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਜਲ-ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਪਤਨੀ, ਸੱਸੁਰ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ, ਜਲ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਯਮਤ ਬੋਲੀਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈਆਂ।