ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੱਧ ਵਿਚ ਦੋ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਥਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਗੁਟਨਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੱਤ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਜੋੜਾਂ, ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਛੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਟਾ (topknot) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਵਚ (armor) ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅਤੇ ਆਧਿਕਾਰ ਅਨੁਕੂਲ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਪੰਖੁੜੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਯੋਗ ਆਸਨ ਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦੇ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਪੋਕ ਵਾਲਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਗਦਾ, ਅਤੇ ਕੋਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਖ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਕਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ, ਵੀ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਦਰ ਸੂਚਕ ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਉਂਗਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਠ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕੇ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ: ਪ੍ਰਣਵ, ਤਤ, ਸਤ, ਹੁੰ, ਕ੍ਸ਼ੌਂ ਅਤੇ ਭੂਃ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ: ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਨੀਲਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ। ਕ, ਟ, ਪ, ਸ਼, ਗਰੁੜ, ਸ੍ਯ, ਜ, ਖ, ਵ, ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ; ਘ, ਢ, ਭ, ਙ, ਸ਼੍ਰੀ, ਗ, ਜ, ਵ, ਸ਼, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟਿਕਾ; ਛ, ਡ, ਪ, ਯ, ਕੌਸਤੁਭ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਆਪ (ਮੈਂ)। ਗਰੁੜ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਗਦਾ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕੌਸਤੁਭ ਲਾਲੀਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਾ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘਯ, ਪਾਦਯ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਨੁਕੂਲ ਕ੍ਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਯੰ, ਰੰ, ਵੰ, ਲੰ—ਇਹਨਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।