ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਝ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਤਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਧੂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਪਰਣਿਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਪੋਤਰੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਦੇ ਕੁਟੰਬੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਅਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ—ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ-ਮਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼్వਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ, ਜੌ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ, ਦੀਵਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਾਰੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ 'ਉਸ਼ੰਤਸਤਵਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੌ ਦੀ ਭੇਟ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਂਡਾ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਰ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਚਾਂਦੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਉਸ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਹੈ।" ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ, ਉਤਨਾ ਪਾਠ ਕਰ ਲਵੋ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੇਵੋ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਠ ਦੁਬਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੋਜਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜਿੱਥੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਵੀ ਪਿਤਰ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਫਿਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਕਹੋ ਅਤੇ ਅਖੂਤ ਪਾਣੀ ਵੀ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੇ, "ਸਵਧਾ" ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰੋ। "ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ" ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। "ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕੁਝ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਵੇ"—ਇਹ ਕਹੋ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, "ਹਰ ਭੇਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਵੇ" ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਉਲਟਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਉਸ ਰਾਤ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਰਹੋ। ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੰਧੂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਨਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ—ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੋ। "ਆਨੰਦ ਹੋਵੇ" ਕਹੋ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿ ਦੇਣ "ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।" ਅਰਘ ਦੇ ਲਈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਭਾਂਡਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਡੇਲੋ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਸੱਦ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਔਰਤ ਲਈ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਦੋਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲ ਭਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਮਹੀਨੇ ਲਈ, ਭੇਟ ਯੋਗ ਭੋਜਨ; ਸਾਲ ਲਈ, ਖੀਰ ਨਾਲ। ਮੱਛੀ, ਰੁਰੂ ਹਿਰਣ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।