ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਦਾਨ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਤ੍ਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਪਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਰੋਜ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨਾਂ ਤੇ। ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੀੰਗ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਗਾਂ। ਗਾਂ ਦਾ ਸੀੰਗ ਦਸ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਖੁਰ ਸੱਤ ਭਾਰਾਂ ਦੇ ਹੋਣ। ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਗਾਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਚਾਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਤਨਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਗਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਰੋਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਜਣਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਦੁਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਗਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਬਿਮਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦਵਿਜ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਘਰ, ਅਨਾਜ, ਛਤਰੀ, ਮਾਲਾ, ਰੁੱਖ, ਵਾਹਨ, ਘੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਉੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਪੂਣ ਲੈਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਉਤਕਰਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਸਬਜੀਆਂ, ਦੁੱਧ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਰ-ਸਤਰੀ ਗਾਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਬਾਕੀ ਸਭ ਤੋਂ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਕਾਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮ ਅੰਸ਼ ਵਿਚ, ਚਲਣ ਦੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਦਾ ‘ਦਾਨ ਦੇ ਧਰਮ’ ਚੈਪਟਰ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ, ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਵਸਤੂਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ, ਵਿਸ਼ੁਵ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ—ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ: ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਤਿੰਨ ਮਧੁ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਪਰਣਿਕਾ, ਪੋਤੇ, ਸ਼ਿਸ਼, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਨਚਿਕੇਤਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ। ਜੋ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਭਗਤ ਹੋਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ-ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਦਾ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਯਮੀ ਹੋਣ। ਦੋਹਾਂ, ਦੇਵ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਵੀ, ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਮਨਜੂਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੁੱਧ, ਜੌ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਹਨ। ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ, ਦੀਵਾ, ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਦੀਵਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਹੈ। ਦੁੱਗਣੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ‘ਉਸ਼ੰਤਸਤਵਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੌ ਦੀ ਭੇਟ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਰਘਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਾਤ੍ਰ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਗਨ ਵਿਚ ਭੇਟ ਪਿਤਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਚਾਂਦੀ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਹੋ—‘ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਹੈ।’ ਜਿੰਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਪੜ੍ਹੋ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ-ਚੁੱਪ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜ्ञਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।