ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਤੇਲ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਗਹੂੰ, ਜੌ, ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੰਛੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਦਾਤਯੂਹ ਅਤੇ ਤੋਤਾ) ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਅਰਥ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਰ, ਰਸ, ਸਮਿਆਵ, ਪਾਯਸ, ਅਪੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ ਵਰਗੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਚਾਸ਼ਾ ਪੰਛੀ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਜ਼, ਲਸਣ ਆਦਿਕ ਖਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਦਿਨ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਮਾਸ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖਿਰਕਾਰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, 'ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਆਸਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪਾਤਰ ਲੱਕੜ, ਸਿੰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਘਿਸ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦਿਖ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਮੁੜ ਪਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਖ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਧਾਤੂ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਖ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਅੱਗ, ਧੂੜ, ਛਾਂ, ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਨਾਨ, ਪੀਣਾ, ਛੀਕਣਾ, ਸੁੱਤਣਾ, ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੁਰਨਾ—ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਛੀਕਣ, ਥੂੰਕਣ, ਸੁੱਤਣ, ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਜਾਂ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਅਗਨੀ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ' ਦਾ ਸਤਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਜੀ ਦਾਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਨੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਹੋਵੇ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਦਿਨੋ-ਦਿਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ, ਸਤਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖੁਰ, ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਹੈ। ਦਸ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਟਕੀਆਂ ਦਾ ਸਿੰਗ, ਸੱਤ ਤੋਲਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਚਾਰਣ ਵਾਲੀ ਬੱਛੀ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਬੱਛੀ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਾਨ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ, ਦੁੱਧਾਰੂ ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਗਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਬੀਮਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਜਾਤੀ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ, ਅਨਾਜ, ਛਤਰੀ, ਮਾਲਾ, ਰੁੱਖ, ਵਾਹਨ, ਘਿਉ ਜਾਂ ਪਾਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਵੇਦ ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੋਜਾਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਪਤਿਤ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਾਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਵੈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, 'ਯਾਜ्ञਵਲਕਯ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਨਾਮਕ ਅਠਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।