ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਵੇ, ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਵੇ, ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕੜਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੁਣ ਘਰ ਵਿਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ — ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ — ਫਲਦੇ-ਫੁਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਘਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਾਮ ਅਤੇ ਇਜ਼ਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਲੇ-ਟਹਿਲੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਇਕ ਪਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਹਿਣੇ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਸਸੁਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵਧੇਰੇ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਤਵ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤਨੀ ਲਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ। ਇਥੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ 'ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਰਣੇ' ਚੈਪਟਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਆਚਾਰਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉੱਤਮ ਨਿਯਮ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਔਰਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅੰਬਸ਼ਠਾ ਹੋਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਔਰਤ ਤੋਂ ਪర్వਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਯ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਕਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਚੰਡਾਲਾ ਹੋਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਯ ਔਰਤ, ਜੇਕਰ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ, ਉੱਚ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਤੱਕ ਸਮਾਨਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਸ੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਵੈਤਾਨਕ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਜਲਾਏ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਰ ਵਿਚ, ਦੰਦ ਮੰਜ ਕੇ, ਉਸ਼ਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਪ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਯਜਨ — ਜੀਵ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਤਿਆਂ, ਚੰਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਭੋਜਨ ਨਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਣ। ਭੋਜਨ ਮਿਠਾ, ਚੰਗਾ ਪਕਿਆ, ਪੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਾ ਛੁਹਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਬਣਾਏ। ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਿਸ ਨਾ ਭੇਜੋ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿਚਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਵੀ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪੰਡਿਤ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵਿਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿਸੇ ਵਿਚ, ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ ਫ਼ਾਇਦੇਮੰਦ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਸਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੇ, ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਦ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਸੁਖ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਰਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।