ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ) ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਛੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਸਤੋਮ ਯਜ੍ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਜਾਤੀਆਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਇਆ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਵੈਦ ਹੀ ਉੱਚੇ ਲਾਭ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਜ਼ ਰਿਗ੍ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘਿਉਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਥੇ, ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਾਲਾ ਚੌਂਨ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਇੱਕੋ ਲੀਨ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਸ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕੁਲ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਵਰਗ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮ ਵਿਆਹ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬੁਲਾਕੇ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾ ਕੇ, ਲੜਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੈਵ ਵਿਆਹ ਉਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਲੜਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਰ੍ਸ਼ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਯੋਗ ਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਉਹ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਆਸੁਰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਾਂਧਰਵ ਵਿਆਹ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਵਿਆਹ, ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਂਧਰਵ ਤੇ ਰਾਖਸ ਵਿਆਹ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਭਰਾ, ਨਾਤੀ, ਜਾਂ ਮਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਕੋਈ ਲੜਕੀ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਆਰੀ ਲੜਕੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਦਾ ਪਾਪੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸਦਾ ਦੇਵਰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਤੱਕ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਖਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਗਾਂਧਰਵ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ, ਜੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੀ, ਬੀਮਾਰ, ਵੈਰੀ, ਬਾਂਝ, ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਲੇ-ਟਹਿਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖਾ, ਸਦਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਜਣ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਸ ਤੇ ਸੁਰੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਹੱਸਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕਯ ਜੀ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਰਯਾਦਾ ਸਿਖਾਈ।